Giữa một sáng chế chạy được và một sản phẩm nằm trên kệ còn rất nhiều khâu mà người sáng chế hay quên: tiêu chuẩn và chứng nhận an toàn nếu sản phẩm thuộc diện phải có, nhãn hàng hoá theo quy định, bao bì, giá thành thật khi tính đủ mọi chi phí, kênh phân phối, bảo hành, hướng dẫn sử dụng và chăm sóc khách hàng. Mỗi khâu đều có thể làm sản phẩm kẹt lại nếu không chuẩn bị trước.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Đây là tập cuối của cả loạt podcast. Mình muốn khép lại bằng chặng đường mà nhiều người sáng chế nghĩ là chuyện của người khác, nhưng thật ra quyết định sáng chế có tới được tay người dùng hay không.
Tiêu chuẩn, chứng nhận và quy định
Nhiều loại sản phẩm phải đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và có chứng nhận hoặc công bố hợp quy trước khi bán. Đồ điện, đồ tiếp xúc thực phẩm, đồ chơi trẻ em, thiết bị y tế, thiết bị chịu áp lực là những nhóm thường có yêu cầu.
Người sáng chế hay phát hiện điều này muộn, khi đã sản xuất xong lô hàng đầu. Thử nghiệm để chứng nhận có thể cần sửa thiết kế, tốn thời gian và chi phí.
Hãy tìm hiểu sớm, ngay khi thiết kế gần ổn định. Hỏi cơ quan quản lý chuyên ngành, tổ chức chứng nhận, hoặc doanh nghiệp đã làm sản phẩm tương tự. Mình không liệt kê cụ thể vì quy định thay đổi và khác nhau cho từng nhóm hàng.
An toàn không phải chỉ là thủ tục. Nếu sản phẩm gây tai nạn cho người dùng, hậu quả với họ và với bạn đều rất nặng.
Nhãn, bao bì và hướng dẫn sử dụng
Hàng hoá bán ở Việt Nam cần có nhãn theo quy định, với những thông tin bắt buộc như tên hàng, tổ chức chịu trách nhiệm, xuất xứ và các thông tin khác tuỳ nhóm hàng. Tìm hiểu quy định về nhãn hàng hoá trước khi in bao bì.
Bao bì không chỉ để bảo vệ. Nó là người bán hàng im lặng trên kệ. Người mua cần hiểu trong vài giây sản phẩm để làm gì, tốt hơn cái cũ ở đâu.
Hướng dẫn sử dụng thường bị làm qua loa. Nhưng với một sản phẩm mới, người dùng chưa quen, hướng dẫn tốt quyết định họ có dùng được và dùng đúng không. Thử hướng dẫn với người chưa bao giờ thấy sản phẩm, xem họ có làm theo được không.
Hình vẽ tốt hơn chữ, câu ngắn tốt hơn câu dài, và cảnh báo an toàn phải rõ ràng.
Giá thành thật và giá bán
Người sáng chế thường tính giá thành bằng tiền vật liệu và gia công. Nhưng giá thành thật còn gồm bao bì, vận chuyển, kho bãi, hàng hỏng, bảo hành, chi phí bán hàng, phần của đại lý và nhà bán lẻ, thuế, và khấu hao khuôn.
Khi cộng đủ, con số thường cao hơn nhiều so với ước tính ban đầu. Nếu giá bán ra thị trường không đủ bù, sản phẩm sẽ lỗ dù bán chạy.
Tính kỹ phần của kênh phân phối. Đại lý, nhà bán lẻ cần có lãi đủ để họ muốn bán sản phẩm của bạn. Nếu phần đó quá mỏng, họ sẽ ưu tiên sản phẩm khác.
Mình không phán giá nào là đắt hay rẻ. Nhưng hãy chắc rằng giá bạn đặt ra nuôi được tất cả các khâu, và người dùng thấy giá trị xứng đáng.
Kênh phân phối, bảo hành và chăm sóc khách hàng
Sản phẩm tới tay người dùng bằng đường nào: bán trực tiếp, qua mạng, qua đại lý, qua siêu thị, qua doanh nghiệp. Mỗi kênh có yêu cầu riêng về giá, số lượng, điều kiện thanh toán, hàng trả lại.
Với sản phẩm mới, bắt đầu từ một kênh bạn kiểm soát được và gần người dùng nhất thường hợp lý. Học từ những khách hàng đầu tiên rồi mới mở rộng.
Bảo hành và sửa chữa là cam kết dài hạn. Nếu sản phẩm hỏng, khách tìm ai. Linh kiện thay thế có sẵn không. Người sửa ở tỉnh xa có làm được không.
Và lắng nghe khách hàng sau bán. Những phản hồi đó là nguồn cho cải tiến tiếp theo, và có khi cho sáng chế tiếp theo.
Khép lại một vòng, mở ra vòng mới
Nhìn lại cả loạt podcast, mình đã đi từ tìm vấn đề, nghĩ từ gốc, sáng tạo có hệ thống, bản mẫu, ghi chép, thất bại, tra cứu, bảo hộ, hợp tác, tới thương mại hoá. Đó là một vòng, và người sáng chế thật sự đi qua vòng đó nhiều lần.
Mỗi sản phẩm lên kệ sẽ mang lại những vấn đề mới: khách hàng than chỗ này, xưởng khó làm chỗ kia, đối thủ đưa ra cái khác. Mỗi vấn đề là điểm khởi đầu của vòng tiếp theo.
Không phải sáng chế nào cũng lên được kệ, và điều đó không sao. Những gì bạn học được trên đường đi là tài sản không ai lấy được.
Cảm ơn bạn đã đồng hành cùng Nhà Sáng Chế. Và câu hỏi cuối cùng mình để lại cho bạn: vấn đề nào quanh bạn đang chờ một người chịu đứng xem đủ lâu để thấy nó?
Câu hỏi thường gặp
Sản phẩm sáng chế có bắt buộc phải có chứng nhận không?
Tuỳ nhóm hàng. Một số nhóm phải có chứng nhận hoặc công bố hợp quy trước khi lưu thông. Hỏi cơ quan quản lý chuyên ngành hoặc tổ chức chứng nhận cho sản phẩm cụ thể.
Bán sản phẩm sáng chế qua mạng có cần giấy tờ gì?
Tuỳ hình thức kinh doanh và nhóm hàng, có thể cần đăng ký kinh doanh, nhãn hàng hoá đúng quy định và các giấy tờ liên quan tới chất lượng. Các sàn thương mại điện tử cũng có yêu cầu riêng.
Nên sản xuất bao nhiêu cho lô hàng đầu tiên?
Đủ để học từ thị trường mà không đặt cược quá lớn. Lô nhỏ giúp phát hiện lỗi và phản hồi của khách trước khi đầu tư lớn, dù giá mỗi chiếc cao hơn.
Làm sao để sản phẩm mới được nhà bán lẻ nhận?
Chuẩn bị bằng chứng về nhu cầu như doanh số bán thử, phản hồi khách hàng, và bảo đảm phần lợi nhuận hợp lý cho nhà bán lẻ. Bắt đầu từ các cửa hàng nhỏ, chuyên ngành thường dễ hơn chuỗi lớn.
Sáng chế nên có thương hiệu riêng không?
Nên, vì bằng sáng chế có thời hạn còn thương hiệu có thể tồn tại lâu dài. Đăng ký nhãn hiệu cho tên sản phẩm giúp bạn giữ lợi thế cả sau khi sáng chế hết hạn.
