Có bằng sáng chế mà không ai mua là chuyện rất phổ biến. Lý do thường là sáng chế giải một vấn đề chưa đủ đau với người dùng, lợi ích không đủ lớn so với chi phí đổi sang cái mới, chưa có bản mẫu và số liệu đủ thuyết phục, phạm vi bảo hộ hẹp nên người khác dễ né, hoặc đơn giản là chưa chào đúng người. Bằng sáng chế là một quyền, không phải một bảo đảm có thị trường.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Mình đã gặp nhiều người sáng chế, có người đã lớn tuổi, cất trong tủ vài tấm bằng, mỗi năm vẫn đóng phí duy trì, mà chưa bán được gì. Nói chuyện với họ, mình thấy thương và cũng học được nhiều. Tập này mình kể những lý do hay gặp và những gì còn làm được.
Bằng sáng chế không phải chứng nhận thị trường
Khi cơ quan sở hữu công nghiệp cấp bằng, họ xác nhận giải pháp của bạn mới, có trình độ sáng tạo, áp dụng được. Họ không đánh giá có ai cần nó không, có ai mua không, có lời không.
Nhiều người hiểu nhầm tấm bằng như một giấy chứng nhận chất lượng hay chứng nhận có giá trị kinh tế. Họ đầu tư vào bảo hộ trước khi kiểm chứng thị trường, rồi cầm bằng đi tìm người mua.
Thứ tự tốt hơn là kiểm chứng vấn đề và người dùng trước, như những gì mình nói ở nhóm bài đầu tiên, rồi mới đầu tư mạnh vào bảo hộ. Tất nhiên vẫn phải nộp đơn trước khi công bố, nhưng mức đầu tư vào bảo hộ quốc tế, vào duy trì dài hạn nên đi theo tín hiệu thị trường.
Nếu bạn đã có bằng mà chưa kiểm chứng thị trường, chưa muộn. Quay lại bước đó.
Năm lý do hay gặp
Lý do thứ nhất: vấn đề không đủ đau. Người dùng đang sống ổn với cách cũ. Sáng chế của bạn tốt hơn, nhưng không đủ tốt để họ đổi.
Lý do thứ hai: chi phí đổi cao. Để dùng sáng chế, doanh nghiệp phải đổi dây chuyền, đào tạo lại, làm khuôn mới. Lợi ích phải lớn hơn tất cả những chi phí đó.
Lý do thứ ba: thiếu bằng chứng. Chỉ có bản vẽ và tấm bằng, không có bản mẫu chạy được, không có số liệu thử với người dùng thật. Doanh nghiệp không dám đặt cược.
Lý do thứ tư: phạm vi bảo hộ hẹp. Yêu cầu bảo hộ viết quá cụ thể, người khác dễ dàng làm khác một chút mà vẫn có lợi ích tương tự. Không ai muốn trả tiền cho thứ có thể né.
Lý do thứ năm: chưa chào đúng người, đúng cách. Sáng chế tốt nhưng chưa tới được người cần nó, hoặc được trình bày bằng ngôn ngữ kỹ thuật thay vì ngôn ngữ lợi ích.
Tự đánh giá lại một cách thành thật
Hãy ngồi xuống và trả lời thật lòng: ai cụ thể sẽ dùng sáng chế này, họ đang làm việc đó thế nào, sáng chế tốt hơn bao nhiêu, họ phải bỏ ra gì để đổi.
Nhờ một người ngoài, có hiểu biết về kinh doanh trong ngành, đọc trang tóm tắt và nói thẳng họ nghĩ gì. Người ngoài thường thấy những điều mà người sáng chế không thấy vì quá gắn bó.
Nhờ đại diện đánh giá lại phạm vi bảo hộ: nó có đủ rộng để có giá trị không, người khác có dễ né không.
Kết quả đánh giá có thể không dễ nghe. Nhưng nó giúp bạn quyết định: đầu tư thêm để làm cho sáng chế hấp dẫn hơn, đổi hướng ứng dụng, hay dừng đóng phí và để sáng chế thành tài sản chung.
Những việc có thể làm tiếp
Làm bản mẫu tốt hơn và thử với người dùng thật để có số liệu. Đây thường là khoản đầu tư có hiệu quả nhất cho một sáng chế đang nằm yên.
Tìm ứng dụng khác. Như mình đã nói trong tập về thất bại, nguyên lý của sáng chế có thể hợp với một lĩnh vực khác, nơi vấn đề đau hơn.
Tự sản xuất ở quy mô nhỏ. Làm vài chục, vài trăm sản phẩm, bán cho những người dùng đầu tiên. Có doanh số thật, dù nhỏ, là bằng chứng mạnh nhất khi đi chào doanh nghiệp.
Cải tiến và nộp đơn mới cho phiên bản tốt hơn, với yêu cầu bảo hộ viết cẩn thận hơn. Hoặc tìm đồng đội giỏi kinh doanh, như mình đã nói ở nhóm bài hợp tác.
Khi nào nên buông
Phí duy trì bằng tăng dần theo thời gian ở nhiều hệ thống. Nếu sau nhiều năm cố gắng mà vẫn không có tín hiệu thị trường, có thể đã tới lúc cân nhắc thôi đóng phí.
Buông không có nghĩa là thất bại hoàn toàn. Bạn đã học được rất nhiều, và sáng chế trở thành tài sản chung, có thể người khác sẽ dùng nó để làm ra điều gì đó có ích.
Trước khi buông, thử một lần cuối: đăng thông tin sáng chế lên các sàn kết nối công nghệ, chào bán với giá hợp lý cho những ai quan tâm.
Bạn thử nhìn lại sáng chế đang nằm yên của mình, nếu có: trong năm lý do trên, lý do nào đúng nhất, và việc nhỏ nhất bạn có thể làm tuần này để thay đổi nó là gì?
Câu hỏi thường gặp
Có nên tiếp tục đóng phí duy trì cho bằng không ai mua?
Tuỳ vào khả năng thương mại hoá trong tương lai và chi phí. Nếu có kế hoạch cụ thể để làm cho sáng chế hấp dẫn hơn, tiếp tục có lý. Nếu không, cân nhắc thôi đóng để giảm gánh nặng.
Bằng sáng chế có tự tăng giá trị theo thời gian không?
Thường không. Thời hạn bảo hộ ngắn dần, và công nghệ mới có thể làm sáng chế lỗi thời. Giá trị tăng khi có bằng chứng thị trường, không phải khi để yên.
Sáng chế nằm yên lâu có bị người khác lấy mất không?
Trong thời hạn bảo hộ, người khác vẫn không được khai thác khi không có phép. Nhưng nếu bạn không phát hiện và xử lý vi phạm, quyền trên giấy ít có ý nghĩa thực tế.
Có nên hạ giá để bán nhanh sáng chế?
Có thể, nếu mục tiêu là để sáng chế được dùng và thu hồi một phần chi phí. Nhưng trước hết hãy xem có cách nào tăng giá trị như bổ sung bản mẫu, số liệu không.
Người lớn tuổi có nhiều sáng chế nằm yên nên làm gì?
Tìm người trẻ có năng lực kinh doanh để hợp tác, hoặc chuyển giao cho trường nghề, doanh nghiệp địa phương. Ghi chép lại kinh nghiệm để không mất đi khi mình không còn làm được.
