Một cuốn sổ tay sáng chế có ích nên ghi đủ mấy thứ: ngày tháng, vấn đề đang giải, ý tưởng kèm hình vẽ, những gì đã thử và kết quả thật, cả những lần hỏng, và những câu hỏi còn bỏ ngỏ. Ghi đều mỗi lần làm việc, dù chỉ vài dòng, và viết sao cho chính bạn của vài tháng sau đọc lại vẫn hiểu.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Mở nhóm bài về ghi chép, mình muốn nói thật là mình không phải người ghi chép giỏi bẩm sinh. Mình học cách ghi sau khi mất vài ý tưởng hay chỉ vì không nhớ nổi mình đã thử cái gì, vào lúc nào, và vì sao lại bỏ.
Vì sao người sáng chế cần sổ riêng?
Lý do đầu tiên là trí nhớ không đáng tin. Sau vài tuần, bạn sẽ không nhớ nổi lần thử thứ ba khác lần thứ tư ở chỗ nào. Và tệ hơn, trí nhớ tự sửa lại quá khứ theo điều bạn đang tin bây giờ.
Lý do thứ hai là viết ra giúp nghĩ rõ hơn. Khi phải viết một ý tưởng thành câu, vẽ nó thành hình, bạn sẽ thấy những chỗ còn mơ hồ mà khi chỉ nghĩ trong đầu thì không thấy.
Lý do thứ ba là sổ là bằng chứng. Nó cho thấy bạn đã nghĩ gì, làm gì, khi nào. Mình sẽ nói kỹ về giá trị pháp lý của nó ở tập sau, nhưng ngay cả khi không tranh chấp gì, nó giúp bạn kể lại quá trình một cách chính xác.
Và lý do thứ tư, ít ai nói: đọc lại sổ cũ là một nguồn ý tưởng. Những thứ bạn bỏ dở năm ngoái có khi hôm nay mới có điều kiện làm.
Mỗi trang ghi những gì?
Bắt đầu mỗi buổi bằng ngày tháng và một dòng về việc định làm hôm nay. Ví dụ thử ba cỡ lò xo cho cơ cấu kẹp. Dòng này giúp bạn tập trung và giúp khi đọc lại biết ngay trang này nói về gì.
Ghi ý tưởng thì luôn kèm hình vẽ, dù vẽ xấu. Một hình vẽ đơn giản với vài mũi tên chỉ chuyển động nói nhiều hơn cả đoạn văn. Ghi kích thước chính lên hình nếu có.
Ghi lần thử thì ghi đủ: thử cái gì, trong điều kiện nào, kết quả ra sao, con số đo được. Rồi một dòng nhận xét: vì sao mình nghĩ nó ra kết quả đó.
Cuối buổi, ghi một hai câu hỏi còn bỏ ngỏ và việc định làm lần sau. Khi quay lại sau vài ngày, bạn biết ngay phải bắt đầu từ đâu.
Một thứ nữa nên ghi mà ít người để ý là nguồn của ý tưởng. Ý này nảy ra khi nói chuyện với ai, khi đọc cái gì, khi đứng xem việc gì. Sau này, khi cần ghi nhận công của người khác, hoặc khi cần nhớ vì sao mình đi theo hướng này, dòng ghi nguồn đó sẽ rất quý.
Giấy hay máy?
Mình dùng cả hai, nhưng sổ giấy vẫn là trung tâm. Giấy cho phép vẽ nhanh, ghi chú lung tung, dán ảnh in, và không cần pin. Nó cũng khó sửa lén, điều này quan trọng khi cần làm bằng chứng.
Nên chọn sổ đóng gáy chắc, các trang không xé ra được dễ dàng, có đánh số trang. Viết bằng bút mực, không dùng bút chì cho những ghi chép chính. Nếu viết sai, gạch một đường, đừng tẩy xoá.
Máy thì tốt cho ảnh, video, số liệu dài, và tìm kiếm. Mình lưu những thứ đó trên máy, và trong sổ giấy ghi tên tệp tương ứng để liên kết.
Nếu bạn quen dùng máy hơn, không sao, miễn là có ngày tháng rõ ràng, có sao lưu, và bạn không sửa đè lên những ghi chép cũ.
Giữ thói quen ghi đều
Cái khó nhất không phải biết ghi gì, mà là ghi đều. Những ngày làm hăng say là những ngày dễ quên ghi nhất, vì mình mải làm. Đến khi dừng lại thì quên mất chi tiết.
Mẹo của mình là để sổ mở sẵn ngay cạnh chỗ làm, bút kẹp vào sổ. Mỗi lần thử xong một cái gì, ghi ngay một dòng trước khi thử cái tiếp theo. Một dòng thôi, ghi đầy đủ hơn vào cuối buổi.
Mẹo thứ hai là dành năm phút cuối mỗi buổi để ghi tổng kết. Coi năm phút đó như một phần của công việc, không phải việc thêm.
Và đừng cầu toàn. Sổ không cần đẹp. Chữ xấu, hình vẽ xấu, miễn đọc được. Một cuốn sổ lộn xộn nhưng đầy đủ quý hơn nhiều một cuốn sổ đẹp nhưng bỏ trống.
Đọc lại sổ: phần hay bị bỏ quên
Ghi mà không bao giờ đọc lại thì mất một nửa giá trị. Mình tập thói quen mỗi tháng dành một buổi đọc lại sổ của tháng trước.
Khi đọc lại, bạn sẽ thấy những mẫu hình mà khi đang làm không thấy. Có thể cùng một loại lỗi lặp lại nhiều lần. Có thể một ý tưởng phụ bạn ghi vội lại hay hơn ý tưởng chính.
Đánh dấu những trang quan trọng bằng giấy dán màu, để sau này tìm nhanh. Những trang có bước ngoặt, có kết quả đo quan trọng, có hình vẽ cơ cấu cuối cùng.
Bạn thử nghĩ: nếu hôm nay phải kể lại chính xác ý tưởng hay nhất của mình ra đời từ lúc nào, qua những bước nào, bạn có đủ ghi chép để kể không?
Câu hỏi thường gặp
Sổ tay sáng chế có cần theo mẫu đặc biệt không?
Không có mẫu bắt buộc. Nhưng sổ đóng gáy chắc, trang đánh số, viết bằng bút mực và ghi ngày tháng rõ ràng sẽ có giá trị hơn khi cần làm bằng chứng.
Nên có một sổ cho mọi dự án hay mỗi dự án một sổ?
Tuỳ thói quen. Mỗi dự án một sổ thì dễ tìm, một sổ chung thì không bao giờ phải chọn sổ. Nếu dùng sổ chung, hãy có mục lục ở đầu sổ ghi trang nào thuộc dự án nào.
Ghi chép bằng điện thoại có được không?
Được, nhất là để chụp ảnh, ghi âm ý tưởng nhanh. Chỉ cần bảo đảm có ngày tháng, có sao lưu và không sửa đè lên ghi chép cũ. Nhiều người kết hợp điện thoại với sổ giấy.
Có nên cho người khác đọc sổ sáng chế của mình không?
Chỉ nên cho người cùng làm hoặc người có nghĩa vụ giữ bí mật đọc. Sổ chứa những chi tiết mà nếu lộ ra có thể ảnh hưởng tới việc bảo hộ sau này.
Ghi sổ có mất nhiều thời gian không?
Nếu ghi ngay trong lúc làm thì mỗi lần chỉ vài chục giây, cộng thêm vài phút tổng kết cuối buổi. Thời gian đó rất nhỏ so với thời gian bạn tiết kiệm khi không phải làm lại những gì đã quên.
