Một kho ý tưởng tốt cần bốn thứ: một chỗ bắt ý nhanh mà bạn luôn mang theo, một nơi chép lại cho gọn mỗi tuần, cách gắn nhãn theo vấn đề chứ không theo lời giải, và một lịch đọc lại đều đặn. Mục đích không phải gom thật nhiều ý tưởng, mà để những ý thật sự hay không bị chìm giữa đống ý thường.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Người có óc sáng tạo thường có vấn đề ngược với người khác: không phải thiếu ý mà là thừa ý. Ý tưởng tới lúc đang lái xe, đang tắm, đang nói chuyện, rồi đi mất. Hoặc được ghi lại ở mười chỗ khác nhau rồi không bao giờ tìm lại. Tập này mình nói cách giữ cho kho ý tưởng gọn và sống.
Chỗ bắt ý nhanh: cái gì luôn ở trong túi
Ý tưởng tới không báo trước. Nên chỗ bắt ý phải là thứ bạn luôn có trong tay. Với nhiều người là điện thoại, với người khác là một cuốn sổ nhỏ bỏ túi.
Chỗ bắt ý chỉ cần nhanh, không cần gọn. Vài chữ, một hình vẽ nguệch ngoạc, một đoạn ghi âm. Mục tiêu duy nhất là giữ được ý trước khi nó bay mất.
Mình khuyên dùng một chỗ duy nhất cho việc bắt ý nhanh. Nếu có khi ghi vào điện thoại, có khi ghi vào giấy, có khi nhắn cho chính mình, bạn sẽ quên mất đã ghi ở đâu.
Với ghi âm, nhớ nói rõ ý chính trong câu đầu tiên. Nghe lại một đoạn dài lan man để tìm ý rất tốn thời gian.
Có một chỗ ý tưởng hay tới mà người ta ít chuẩn bị: lúc nửa đêm hay sáng sớm, khi vừa tỉnh giấc. Mình để một cuốn sổ nhỏ và cây bút ngay đầu giường. Chữ viết lúc đó thường rất xấu, có khi sáng ra phải đoán, nhưng vẫn hơn là mất trắng một ý mà cả ngày hôm trước mình vắt óc không ra.
Chép lại gọn mỗi tuần
Chỗ bắt ý nhanh sẽ đầy lên rất nhanh và lộn xộn. Mỗi tuần, dành khoảng nửa giờ để chép những ý đáng giữ sang kho chính, cuốn sổ lớn hay một tệp có cấu trúc.
Khi chép, viết lại ý cho rõ: vấn đề là gì, ý tưởng giải là gì, ý tưởng này nảy ra từ đâu. Thêm hình vẽ nếu cần. Đây cũng là lúc bạn nghĩ thêm một chút, và ý tưởng thường rõ hơn sau khi được viết lại.
Không phải ý nào cũng đáng chép. Có những ý khi đọc lại thấy chẳng có gì. Cứ bỏ đi, không cần tiếc. Việc lọc này là một phần quan trọng của quá trình.
Sau khi chép, xoá hoặc gạch trong chỗ bắt ý nhanh. Để chỗ đó luôn nhẹ, sẵn sàng cho ý tiếp theo.
Gắn nhãn theo vấn đề, không theo lời giải
Nhiều người sắp ý tưởng theo lời giải: máy, ứng dụng, dụng cụ. Cách này dễ nhưng ít hữu ích. Khi gặp một vấn đề mới, bạn không biết lời giải sẽ là gì, nên không biết tìm ở nhãn nào.
Mình sắp theo vấn đề hoặc theo người dùng: việc nhà, nông nghiệp, trẻ em, người già, bếp, xưởng. Hoặc theo chức năng: tách, giữ, làm khô, làm mát, đo. Khi gặp một vấn đề về làm khô, mình mở nhãn làm khô và thấy mọi ý tưởng liên quan.
Một ý tưởng có thể có nhiều nhãn. Nếu dùng sổ giấy, ghi các nhãn ở đầu mục và làm một trang mục lục ở cuối sổ. Nếu dùng máy, gắn thẻ rất dễ.
Cách sắp này còn giúp bạn thấy những chủ đề mình hay quay lại. Nếu nhãn làm khô có nhiều ý nhất, có lẽ đó là vùng bạn thật sự quan tâm và nên đầu tư sâu hơn.
Đọc lại định kỳ: cho ý tưởng gặp nhau
Kho ý tưởng không đọc lại thì như kho hàng không ai mở. Mình đọc lại toàn bộ khoảng mỗi quý một lần, và đọc lại một nhãn cụ thể mỗi khi bắt đầu dự án liên quan.
Khi đọc lại, điều thú vị nhất là những ý tưởng cũ gặp nhau. Một ý về cách giữ và một ý về vật liệu mới, ghi cách nhau cả năm, bỗng ghép lại thành một lời giải hay.
Cũng khi đọc lại, bạn sẽ thấy một số ý tưởng đã có người làm, hoặc đã không còn phù hợp. Đánh dấu chúng, đừng xoá, vì biết một ý đã có người làm cũng là thông tin.
Và có những ý tưởng cũ giờ đã có điều kiện làm, vì bạn đã học thêm, có thêm đồ nghề, quen thêm người.
Chọn ý để làm mà không bị ngợp
Một kho đầy ý tưởng có thể làm bạn ngợp, không biết bắt đầu từ đâu, hoặc nhảy từ ý này sang ý khác mà không làm xong cái nào.
Mình dùng năm phép thử đã nói ở tập đầu để lọc: vấn đề có thật không, người ta có chịu đổi không, vì sao chưa ai làm, mình có làm được bản thử không, sai thì mất gì. Chỉ những ý qua được cả năm mới vào danh sách ứng viên.
Từ danh sách ứng viên, chọn một để làm tới nơi tới chốn. Những ý còn lại chờ. Kho ý tưởng không biến mất, nó chờ bạn.
Bạn thử đếm xem ý tưởng của mình hiện đang nằm ở bao nhiêu chỗ khác nhau: điện thoại, sổ, giấy rời, tin nhắn. Nếu nhiều hơn hai, có lẽ đã tới lúc gom lại.
Câu hỏi thường gặp
Nên dùng ứng dụng nào để lưu ý tưởng?
Ứng dụng nào bạn mở nhanh nhất và dùng quen nhất là tốt nhất. Tính năng quan trọng là gắn thẻ, tìm kiếm và đồng bộ giữa các thiết bị. Nhiều người vẫn thấy sổ giấy tốt hơn cho việc vẽ.
Kho ý tưởng có cần bảo mật không?
Có, nếu nó chứa ý tưởng bạn định bảo hộ. Dùng mật khẩu cho ứng dụng, không chia sẻ công khai thư mục, và cẩn thận khi để sổ ở nơi người lạ đọc được.
Có nên chia sẻ kho ý tưởng với người khác?
Có thể chia sẻ một phần với người cùng làm tin cậy. Chia sẻ giúp ý tưởng được góp thêm góc nhìn, nhưng nên thoả thuận rõ về quyền nếu ý tưởng được phát triển thành sáng chế.
Ý tưởng cũ bao lâu thì nên bỏ?
Không cần bỏ theo thời gian. Chỉ bỏ khi đã có người làm tốt hơn, vấn đề không còn, hoặc đọc lại nhiều lần mà vẫn thấy không có giá trị. Ý tưởng không tốn chỗ nhiều.
Làm sao không nhảy từ ý này sang ý khác?
Chọn một ý chính và đặt thời hạn thử rõ ràng, như ba tháng. Ý tưởng mới tới trong lúc đó thì ghi vào kho, không làm ngay. Khi hết thời hạn mới đánh giá lại.
