Ảnh và video thí nghiệm chỉ có ích nếu vài tháng sau xem lại bạn vẫn hiểu mình đang nhìn gì. Muốn vậy cần vài thói quen nhỏ: có một vật quen thuộc trong khung hình để so kích thước, giữ góc máy giống nhau giữa các lần thử, quay đủ trước và sau sự việc, và đặt tên tệp khớp với trang sổ ghi chép. Quay nhiều mà không sắp xếp thì gần như bằng không quay.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Điện thoại bây giờ quay được rất đẹp, và ai cũng có sẵn trong túi. Vậy mà mình thấy phần lớn người sáng chế, kể cả mình trước đây, có hàng nghìn tệp ảnh và video thí nghiệm mà không tìm lại được cái mình cần. Tập này mình nói cách quay và lưu cho ra việc.
Vì sao ảnh và video quan trọng với người sáng chế?
Nhiều hiện tượng xảy ra quá nhanh để mắt thường thấy rõ. Một cơ cấu kẹp bật ra, một giọt nước bắn, một chi tiết rung lên rồi gãy. Video, đặc biệt là quay chậm, cho bạn xem lại từng khoảnh khắc và thấy chính xác chuyện gì đã xảy ra.
Ảnh cũng giúp so sánh giữa các phiên bản. Đặt ảnh bản mẫu thứ nhất cạnh bản mẫu thứ năm, bạn thấy ngay mình đã thay đổi những gì, điều mà trí nhớ thường làm mờ đi.
Và ảnh video là tư liệu quý khi làm việc với người khác. Giải thích cho xưởng, cho đại diện sở hữu công nghiệp, cho người cùng làm ở xa, một đoạn video ngắn thường nói rõ hơn cả trang giấy.
Cuối cùng, cùng với sổ ghi chép, chúng là một phần của hồ sơ chứng minh quá trình sáng tạo của bạn.
Quay thế nào để xem lại vẫn hiểu?
Đặt một vật quen thuộc trong khung hình để so kích thước, như một cây thước, một đồng xu, một bàn tay. Không có vật so sánh, xem lại bạn sẽ không biết cái chi tiết đó to hay nhỏ.
Giữ góc máy cố định giữa các lần thử cùng loại. Dùng một chân máy nhỏ hay một giá đỡ tự chế, đánh dấu vị trí trên bàn. Khi góc máy giống nhau, so sánh giữa các lần thử mới có ý nghĩa.
Quay đủ trước và sau. Bắt đầu quay trước khi sự việc xảy ra vài giây, và dừng sau khi nó kết thúc vài giây. Nhiều khi thứ quan trọng nhất xảy ra ngay trước hoặc ngay sau cái bạn đang chờ.
Nói vào máy ở đầu mỗi đoạn: hôm nay ngày gì, thử bản mẫu nào, thay đổi gì so với lần trước. Mười giây nói này giúp bạn khỏi phải đoán sau này.
Ánh sáng, nền và quay chậm
Ánh sáng đủ và đều là điều kiện để thấy rõ chi tiết. Ánh sáng tự nhiên gần cửa sổ thường là tốt nhất. Tránh để nguồn sáng ngay sau vật thử, vì vật sẽ thành một khối tối.
Nền trơn, một màu, tương phản với vật thử giúp thấy rõ đường viền và chuyển động. Một tấm bìa trắng hay một tấm vải xanh là đủ.
Chế độ quay chậm trên điện thoại rất hữu ích cho những chuyển động nhanh. Nhưng quay chậm cần nhiều ánh sáng hơn, nên hãy tăng sáng khi dùng.
Với thí nghiệm kéo dài như theo dõi một vật liệu dưới nắng, chế độ quay tua nhanh hoặc chụp ảnh định kỳ giúp nén nhiều giờ vào vài phút xem lại.
Đặt tên và sắp xếp tệp
Đây là phần hay bị bỏ qua nhất và gây phiền nhất về sau. Tên tệp mặc định của điện thoại không nói gì cả. Sau vài trăm tệp, bạn sẽ không tìm được gì.
Mình đặt tên theo kiểu: ngày, tên dự án ngắn, số bản mẫu, việc thử. Ví dụ ngày hôm đó, kẹp túi, bản năm, thử gió. Tên như vậy xếp theo thứ tự thời gian tự nhiên và đọc là hiểu.
Mỗi dự án một thư mục, trong đó chia thư mục con theo bản mẫu hoặc theo tháng. Trong sổ ghi chép, ghi tên tệp tương ứng bên cạnh ghi chép về lần thử đó.
Làm việc đặt tên ngay trong ngày, khi còn nhớ. Để dồn cuối tuần là sẽ không bao giờ làm.
Lưu trữ, sao lưu và bảo mật
Video chiếm nhiều dung lượng. Không cần giữ mọi thứ. Giữ những đoạn cho thấy kết quả quan trọng, bước ngoặt, lỗi đáng chú ý. Những đoạn thử hỏng giống nhau có thể giữ một hai đoạn đại diện.
Sao lưu ở ít nhất hai nơi khác nhau, như một ổ cứng rời và một dịch vụ lưu trữ trực tuyến. Điện thoại có thể mất, hỏng bất cứ lúc nào.
Chú ý bảo mật. Nếu dùng lưu trữ trực tuyến, kiểm tra thư mục không bị chia sẻ công khai. Một đường liên kết công khai vô tình có thể làm lộ sáng chế trước khi bạn nộp đơn.
Và cẩn thận với việc chụp ảnh có người khác trong khung hình, nhất là người thử bản mẫu. Hỏi ý họ trước, và không dùng ảnh có mặt họ ngoài mục đích đã nói.
Bạn thử mở thư viện ảnh của mình ra và tìm đoạn video thí nghiệm quan trọng nhất tháng trước. Mất bao lâu để tìm thấy?
Câu hỏi thường gặp
Có cần máy quay chuyên nghiệp không?
Không. Điện thoại ngày nay đủ tốt cho phần lớn nhu cầu ghi hình thí nghiệm. Đầu tư vào một chân máy nhỏ và đèn đơn giản thường có ích hơn đổi máy quay.
Video thí nghiệm có dùng làm bằng chứng được không?
Có thể có giá trị hỗ trợ, đặc biệt khi kèm sổ ghi chép có ngày tháng khớp nhau. Nhưng tệp số dễ bị nghi ngờ về ngày tạo, nên giữ tệp gốc và sao lưu có hệ thống.
Nên quay ngang hay quay dọc?
Với thí nghiệm, quay ngang thường tốt hơn vì khung rộng hơn, dễ bao được cả vật thử và vật so sánh. Quan trọng nhất là giữ cùng một hướng giữa các lần thử để dễ so sánh.
Có nên đăng video thí nghiệm lên mạng?
Không nên trước khi có hướng bảo hộ rõ ràng, vì có thể làm mất tính mới của sáng chế. Sau khi đã nộp đơn hoặc quyết định không đăng ký, đăng video có thể là cách tốt để giới thiệu.
Làm sao quay được những chuyển động rất nhanh?
Dùng chế độ quay chậm của điện thoại và tăng ánh sáng. Với chuyển động cực nhanh, cần máy quay tốc độ cao chuyên dụng, có thể mượn hoặc thuê ở trường đại học hay phòng thí nghiệm.
