Bạn nên ghi lại cả những lần thử hỏng, vì chúng giúp bạn không lặp lại cùng một sai lầm, cho thấy ranh giới nơi ý tưởng thôi hoạt động, là tư liệu hữu ích khi viết đơn sáng chế, và nhiều khi chứa hạt giống của một hướng đi khác. Ghi rõ đã thử cái gì, nó hỏng ra sao, và bạn đoán vì sao, kể cả khi bạn chưa chắc.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Có một điều lạ là người ta hay ghi chép rất kỹ khi thành công và bỏ qua khi thất bại. Có lẽ vì thất bại khó chịu, và ai cũng muốn quên nhanh. Nhưng với người sáng chế, những trang ghi thất bại thường là những trang được đọc lại nhiều nhất.
Thất bại dạy những gì mà thành công không dạy?
Khi một bản mẫu chạy, bạn biết nó chạy, nhưng thường không biết chắc vì sao. Có thể vì thiết kế đúng, có thể vì may mắn, có thể vì điều kiện thử dễ dãi. Thành công ít khi cho bạn biết giới hạn.
Khi một bản mẫu hỏng, nó chỉ cho bạn thấy chính xác chỗ yếu. Gãy ở đâu, kẹt ở đâu, rò ở đâu. Đó là thông tin cụ thể để sửa.
Chuỗi thất bại còn vẽ ra ranh giới. Lò xo mềm quá thì không kẹp nổi, cứng quá thì khó mở. Ghi lại từng lần thử, bạn sẽ biết khoảng nào là vừa, và đó là thông tin rất quý khi thiết kế sản phẩm thật.
Nên thay vì coi thất bại là thứ phải quên, hãy coi nó là dữ liệu. Dữ liệu không có tốt hay xấu, chỉ có đủ hay thiếu.
Không ghi thì chuyện gì xảy ra?
Chuyện phổ biến nhất là lặp lại. Vài tháng sau, bạn nghĩ ra một ý tưởng nghe rất quen, làm thử, và hỏng đúng như lần trước. Lúc đó mới nhớ ra: à, mình đã thử cái này rồi.
Chuyện thứ hai là đồng đội lặp lại. Nếu làm việc theo nhóm, người mới vào không biết những gì đã thử. Họ nhiệt tình đề xuất những hướng mà cả nhóm đã bỏ từ lâu, và nếu không có ghi chép, không ai nhớ chính xác vì sao đã bỏ.
Chuyện thứ ba là mất ý tưởng phụ. Nhiều lần thử hỏng cho ra một hiện tượng lạ, không phải cái bạn đang tìm nhưng có thể hữu ích cho việc khác. Không ghi, nó trôi mất.
Và cuối cùng, không ghi thất bại làm bạn có cái nhìn quá lạc quan về quá trình của mình. Nhìn sổ toàn thành công, bạn tưởng mọi thứ dễ, và đánh giá sai công sức cho dự án sau.
Ghi thất bại thế nào cho có ích?
Ghi như ghi mọi lần thử khác: ngày, bản mẫu nào, điều kiện thử, kết quả. Thêm ba điều riêng cho thất bại.
Thứ nhất, mô tả cách nó hỏng thật cụ thể. Không phải không chạy, mà là cơ cấu kẹp mở ra sau khoảng mười giây gió thổi, chỗ khớp bị trượt. Càng cụ thể càng dễ tìm nguyên nhân.
Thứ hai, ghi phỏng đoán của bạn về nguyên nhân, và đánh dấu rõ đây là phỏng đoán. Có thể do ma sát ở khớp quá thấp. Sau này kiểm lại, bạn ghi thêm đúng hay sai.
Thứ ba, ghi bạn sẽ làm gì tiếp theo, hoặc quyết định bỏ hướng này và vì sao. Dòng này quan trọng nhất cho người đọc lại sau, kể cả chính bạn.
Và giữ lại mẫu hỏng nếu có thể, buộc một thẻ ghi ngày và số bản mẫu. Một cái mẫu gãy cầm trên tay đôi khi gợi ý nhiều hơn mọi dòng ghi chép.
Thất bại trong hồ sơ sáng chế
Khi viết đơn đăng ký sáng chế, bản mô tả thường cần nêu vấn đề kỹ thuật, các giải pháp đã có và hạn chế của chúng, rồi giải pháp của bạn khắc phục thế nào. Những lần thử thất bại giúp bạn hiểu rõ và nêu được vì sao những cách khác không hiệu quả.
Ghi chép về khoảng giá trị hoạt động, như lò xo trong khoảng nào thì chạy, cũng giúp đại diện viết phần bảo hộ rộng hơn, bao được nhiều phương án thay vì chỉ một phiên bản cụ thể.
Và khi có tranh chấp, một chuỗi ghi chép có cả thất bại lẫn thành công thường đáng tin hơn một cuốn sổ chỉ có những trang đẹp. Nó cho thấy một quá trình làm việc thật.
Nhưng nhớ rằng hồ sơ thất bại cũng là thông tin bí mật. Người khác đọc được sẽ biết những ngõ cụt mà bạn đã mất nhiều công để tìm ra.
Để không ngại ghi thất bại
Cái khó nhất là tâm lý. Viết ra mình đã sai cảm thấy như tự thú. Mình hay đổi cách nghĩ: không phải mình sai, mà giả thuyết đó sai, và mình vừa loại được nó.
Nếu làm việc nhóm, người trưởng nhóm nên là người ghi thất bại của mình đầu tiên và rõ ràng nhất. Khi người đứng đầu làm vậy, mọi người mới dám làm theo.
Có nhóm dành riêng một phần sổ hay một buổi họp để kể về thất bại tuần qua. Không đổ lỗi, chỉ hỏi đã học được gì. Sau một thời gian, đó thường là phần mọi người thấy có ích nhất.
Bạn thử nghĩ lại lần thử hỏng gần nhất của mình: nếu phải viết ba dòng về nó ngay bây giờ, bạn còn nhớ đủ để viết không?
Câu hỏi thường gặp
Có nên giữ lại bản mẫu hỏng không?
Nên giữ những cái hỏng theo kiểu thú vị hoặc đánh dấu bước ngoặt, kèm thẻ ghi ngày và số bản mẫu. Những cái hỏng giống nhau thì chụp ảnh rồi bỏ để đỡ chật.
Ghi thất bại có làm nản lòng không?
Lúc đầu có thể. Nhưng khi đọc lại sau vài tháng và thấy mình đã đi qua bao nhiêu ngõ cụt để tới được chỗ hiện tại, đa số người thấy vững lòng hơn.
Kết quả âm tính có giá trị gì với người khác?
Có. Biết một hướng không chạy giúp người khác đỡ mất công. Trong giới nghiên cứu, có xu hướng công bố cả kết quả âm tính vì lý do này, dù người sáng chế cần cân nhắc chuyện bảo mật.
Nên ghi thất bại ngay hay đợi hiểu nguyên nhân rồi mới ghi?
Ghi ngay những gì quan sát được, và ghi phỏng đoán kèm dấu hiệu chưa chắc. Đợi hiểu mới ghi thì thường là quên mất chi tiết quan sát ban đầu.
Thất bại lặp lại nhiều lần có phải dấu hiệu nên bỏ?
Không hẳn. Nếu mỗi lần thất bại mới và dạy bạn điều mới, bạn đang tiến. Nếu thất bại giống hệt nhau mà không rút ra gì, đó mới là lúc cân nhắc dừng hoặc đổi hướng.
