Một sáng chế thất bại với vấn đề ban đầu vẫn có thể rất hợp với một vấn đề khác, một nhóm người dùng khác. Cách tìm ra là tách sáng chế thành nguyên lý cốt lõi, liệt kê những gì nó làm tốt một cách bất ngờ trong các lần thử, rồi hỏi: ở đâu, ai đang cần đúng điều đó.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Có một câu chuyện nổi tiếng trong giới sáng chế mà nhiều người kể: một loại keo được làm ra với mục tiêu dính thật chắc, nhưng thất bại vì nó dính rất yếu. Nhiều năm sau, chính cái yếu đó lại hợp với một việc khác, làm giấy ghi chú dán lên rồi gỡ ra được. Tập này mình nói cách chủ động tìm những cơ hội như vậy, thay vì chờ may mắn.
Thất bại với ai, thất bại ở chỗ nào?
Trước khi tìm hướng mới, hãy rõ sáng chế đã thất bại ở đâu. Thất bại vì nguyên lý không chạy khác hẳn với thất bại vì chạy nhưng người dùng ban đầu không cần.
Nếu nguyên lý không chạy, ít có cơ hội chuyển hướng, trừ khi nó chạy ở một điều kiện khác, như cỡ nhỏ hơn, nhiệt độ khác, vật liệu khác.
Nếu nguyên lý chạy tốt nhưng người dùng ban đầu không cần, không chịu đổi, không trả tiền, thì cơ hội chuyển hướng lớn hơn nhiều. Bạn có một thứ hoạt động, chỉ cần tìm đúng người cần nó.
Còn nếu thất bại vì một đặc tính không mong muốn, như quá yếu, quá mềm, quá chậm, thì hãy chú ý. Đặc tính đó có thể chính là thứ ai đó khác đang tìm.
Tách ra nguyên lý cốt lõi
Viết lại sáng chế của bạn bằng lời chung, bỏ đi mục đích ban đầu. Không phải cái kẹp giữ túi hạt giống, mà là cơ cấu giữ một vật mỏng bằng lực đều, mở được bằng một tay, chịu được gió.
Khi đã viết bằng lời chung, bạn sẽ thấy nó có thể dùng ở nhiều nơi. Giữ giấy tờ ngoài công trường. Giữ tấm che nắng trên xe. Giữ bạt phơi nông sản. Mỗi nơi là một thị trường tiềm năng.
Cách làm này giống với cách mượn lời giải từ ngành khác mà mình đã nói, chỉ là theo chiều ngược: thay vì tìm lời giải cho vấn đề của mình, bạn tìm vấn đề cho lời giải của mình.
Lưu ý: tìm vấn đề cho lời giải là cái bẫy nếu làm từ đầu. Nhưng khi bạn đã có một lời giải được thử kỹ, hiểu rõ, thì đây là một việc hợp lý.
Nhìn vào những điều bất ngờ trong sổ ghi chép
Đọc lại sổ ghi chép của cả dự án, tìm những lần kết quả khác với dự đoán. Không chỉ những lần hỏng, mà cả những lần có hiện tượng lạ: vật liệu cư xử khác thường, người dùng dùng theo cách mình không ngờ.
Người thử bản mẫu dùng sai cách là một nguồn gợi ý rất quý. Nếu bạn làm dụng cụ để kẹp mà người ta dùng nó để treo, có thể nó hợp với việc treo hơn.
Những lần bạn thấy một hiện tượng thú vị nhưng bỏ qua vì không liên quan tới mục tiêu, giờ là lúc quay lại. Hiện tượng đó có thể là hạt giống của hướng mới.
Đây là lý do mình luôn nhắc ghi chép cả những điều lạ, kể cả khi không biết dùng vào đâu.
Tìm người cần đúng điều đó
Khi đã có vài hướng ứng dụng mới, đừng vội làm lại sản phẩm. Hãy quay lại bước đầu tiên của sáng chế: tìm hiểu vấn đề. Đi gặp những người trong lĩnh vực mới, hỏi về khó khăn của họ, xem sáng chế của bạn có giải được không.
Có thể bạn phải điều chỉnh khá nhiều. Kích thước khác, vật liệu khác, cách dùng khác. Nhưng nguyên lý cốt lõi, phần khó nhất, đã được bạn giải quyết.
Nếu sáng chế đã được nộp đơn, hỏi đại diện sở hữu công nghiệp xem phạm vi bảo hộ có bao được ứng dụng mới không. Nếu phần yêu cầu bảo hộ được viết rộng, có thể bạn đã được bảo vệ ở lĩnh vực mới. Nếu không, có thể cần một đơn mới cho cách ứng dụng mới, miễn là nó còn đáp ứng điều kiện.
Và có khi người cần sáng chế của bạn không phải là người dùng cuối, mà là một doanh nghiệp muốn tích hợp nó vào sản phẩm của họ.
Đừng biến chuyển hướng thành chạy trốn
Chuyển hướng là một lựa chọn hay, nhưng cũng có thể là cách né tránh việc thừa nhận thất bại. Nếu bạn chuyển hướng liên tục, mỗi lần gặp khó là tìm một ứng dụng khác, có thể bạn đang chạy trốn chứ không phải đang học.
Một lần chuyển hướng tốt dựa trên bằng chứng: có người dùng mới thật sự cần, và sáng chế thật sự giải được vấn đề của họ tốt hơn cách hiện có. Không phải chỉ vì trên giấy nó có vẻ hợp.
Áp dụng lại toàn bộ quy trình: phát biểu vấn đề mới, năm phép thử, bản mẫu, thử với người dùng, điều kiện dừng. Đừng vì đã có sẵn lời giải mà bỏ qua các bước này.
Bạn thử nghĩ về một thứ mình từng làm mà không thành: nếu viết nó bằng lời chung, bỏ đi mục đích ban đầu, nó làm được điều gì, và ai có thể cần điều đó?
Câu hỏi thường gặp
Có phải sáng chế thất bại nào cũng có ứng dụng khác?
Không. Nhiều sáng chế thất bại vì nguyên lý không chạy hoặc không có lợi thế gì so với cách hiện có. Nhưng đáng dành thời gian xem xét trước khi cất đi hẳn.
Chuyển sáng chế sang lĩnh vực khác có cần nộp đơn mới không?
Tuỳ phạm vi bảo hộ của đơn đã nộp và tính mới của cách ứng dụng mới. Đây là câu hỏi nên hỏi đại diện sở hữu công nghiệp cụ thể cho trường hợp của bạn.
Làm sao tìm lĩnh vực mới cho sáng chế?
Viết sáng chế bằng lời chung, kể cho nhiều người ở các ngành khác nhau, tra cứu sáng chế theo chức năng, và để ý cách người thử dùng bản mẫu khác với dự định.
Câu chuyện về loại keo dính yếu có thật không?
Đây là câu chuyện được kể rộng rãi về nguồn gốc của giấy ghi chú dán được, và thường được dùng làm ví dụ về giá trị của thất bại. Chi tiết cụ thể thì mỗi nguồn kể hơi khác nhau.
Có nên bán sáng chế thất bại cho người khác?
Nếu sáng chế đã được bảo hộ và có người ở lĩnh vực khác thấy giá trị, chuyển nhượng hay cấp phép là một lựa chọn hợp lý. Nó giúp bạn thu hồi một phần công sức và sáng chế được dùng đúng chỗ.
