Người sáng chế nên đặt một ngân sách thử sai rõ ràng gồm ba phần: số tiền có thể mất mà không ảnh hưởng tới cuộc sống gia đình, số giờ mỗi tuần dành cho việc này, và một giới hạn sức lực để không kiệt. Có ngân sách, bạn dám thử mạnh tay hơn, vì biết rằng dù hỏng, mình không đặt cược tất cả.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Mình đã gặp những người sáng chế đầy tài năng nhưng gia đình lục đục, nợ nần, sức khoẻ sa sút, vì dồn hết vào một ý tưởng. Tập này không nói về kỹ thuật, mà về chuyện giữ cho cuộc sống đủ vững để việc sáng chế đi được đường dài.
Tiền: số có thể mất, không phải số có thể có
Câu hỏi đầu tiên không phải là mình có bao nhiêu tiền, mà là mình có thể mất bao nhiêu mà cuộc sống vẫn bình thường. Hai con số này khác nhau rất xa.
Số có thể mất là số tiền mà nếu mất trắng, gia đình vẫn ăn uống, con cái vẫn đi học, không phải vay mượn, không phải bán tài sản cần thiết. Với nhiều người, đó là một phần nhỏ của tiền tiết kiệm.
Đừng tính tiền vay vào ngân sách thử sai, ít nhất là ở giai đoạn đầu khi ý tưởng chưa được chứng minh. Vay để thử một ý tưởng chưa ai kiểm chứng là đặt thêm áp lực trả nợ lên một việc vốn đã đầy bất định.
Chia ngân sách thành từng đợt gắn với mục tiêu. Đợt đầu cho bản mẫu thô và thử với người dùng. Chỉ khi đợt đầu cho kết quả tốt mới mở đợt sau.
Thời gian: giờ mỗi tuần, không phải khi nào rảnh
Phần lớn người sáng chế độc lập làm việc này ngoài giờ làm chính. Thời gian là nguồn lực quý nhất và hay bị tiêu phí nhất.
Đặt một số giờ cụ thể mỗi tuần, và nếu được, vào những khung giờ cố định. Hai buổi tối trong tuần và một buổi sáng cuối tuần chẳng hạn. Khung giờ cố định giúp bạn làm đều, và giúp gia đình biết lúc nào bạn bận.
Khi rảnh mới làm là cách chắc chắn nhất để không bao giờ làm. Luôn có việc khác chen vào.
Và cũng đặt giới hạn trên. Nếu bạn thấy mình thức tới hai ba giờ sáng nhiều đêm liền, bỏ bữa cơm gia đình, thì ngân sách thời gian đã bị phá, dù bạn thấy đang rất hăng say.
Sức lực: phần hay bị quên nhất
Sáng chế tốn sức theo cách khó thấy. Không chỉ sức tay chân khi làm bản mẫu, mà sức đầu óc khi nghĩ, sức cảm xúc khi thất bại, khi bị chê, khi chờ đợi.
Những dấu hiệu kiệt sức thường đến dần: mất ngủ, cáu gắt với người nhà, mất hứng thú với những việc từng thích, làm việc chính bị sa sút. Nếu thấy những dấu hiệu này, đó là lúc giảm nhịp, không phải lúc cố thêm.
Mình học được cách xen kẽ: sau một giai đoạn làm cật lực, như chuẩn bị thử với người dùng, là một giai đoạn nhẹ nhàng hơn, chỉ đọc, ghi chép, suy nghĩ. Nhịp lên xuống này giúp đi được đường dài.
Và giữ những thứ nuôi sức: ngủ đủ, vận động, thời gian với gia đình, bạn bè. Chúng không phải là thứ cạnh tranh với sáng chế, chúng là nền để sáng chế đứng được.
Nói chuyện với gia đình
Ngân sách thử sai không nên là quyết định một mình, nhất là khi bạn có vợ chồng, con cái. Ngồi lại, nói rõ mình muốn làm gì, cần bao nhiêu tiền, bao nhiêu thời gian, và điều gì sẽ khiến mình dừng.
Khi gia đình tham gia vào việc đặt ngân sách, họ sẽ bớt lo lắng, vì biết rủi ro có giới hạn. Họ cũng có thể trở thành người ủng hộ, người thử bản mẫu đầu tiên, người góp ý thẳng thắn nhất.
Báo cáo định kỳ, đơn giản thôi. Tháng này đã tiêu bao nhiêu, đã thử được gì, học được gì. Sự minh bạch này xây dựng lòng tin, và lòng tin là thứ cho bạn thêm không gian khi cần.
Nếu gia đình phản đối mạnh, hãy lắng nghe. Có thể họ thấy điều bạn không thấy. Hoặc có thể cần bắt đầu với một ngân sách nhỏ hơn để chứng minh.
Khi ngân sách cạn
Khi đã dùng hết ngân sách của một đợt, dừng lại và đánh giá. Đã đạt được mục tiêu của đợt chưa. Nếu đạt, có đủ lý do để mở đợt tiếp theo không. Nếu chưa, vì sao.
Đây không phải lúc lén lấy thêm từ nguồn khác. Nếu muốn mở rộng ngân sách, hãy làm điều đó một cách công khai, có lý do, có sự đồng ý của những người bị ảnh hưởng.
Nếu ý tưởng đã có kết quả tốt và cần nhiều hơn khả năng cá nhân, đó là lúc nghĩ tới nguồn bên ngoài: người cùng góp vốn, quỹ hỗ trợ sáng tạo, doanh nghiệp quan tâm. Mình sẽ nói kỹ trong nhóm bài về thương mại hoá.
Bạn thử viết ra ba con số cho ý tưởng đang làm: số tiền có thể mất, số giờ mỗi tuần, và dấu hiệu nào cho thấy mình đang quá sức. Viết ra rồi, bạn thấy nhẹ nhõm hơn hay lo lắng hơn?
Câu hỏi thường gặp
Người thu nhập thấp có nên theo đuổi sáng chế không?
Có, nhưng với ngân sách phù hợp, tận dụng đồ có sẵn và thử thật nhỏ. Nhiều sáng chế hay bắt đầu từ những người có rất ít tiền nhưng hiểu rõ vấn đề. Điều quan trọng là không đánh cược những thứ gia đình cần để sống.
Có nên bỏ việc để tập trung sáng chế?
Với đa số người, không nên cho tới khi ý tưởng đã được chứng minh có người dùng thật và có hướng tạo ra thu nhập. Giữ việc chính giúp bạn không phải quyết định vì áp lực tiền bạc.
Ngân sách thử sai nên chiếm bao nhiêu phần tiết kiệm?
Không có tỉ lệ chung, vì mỗi gia đình có hoàn cảnh khác. Nguyên tắc là số mà nếu mất hết, gia đình vẫn sống bình thường và vẫn có quỹ dự phòng cho rủi ro như bệnh tật.
Có quỹ nào hỗ trợ người sáng chế độc lập không?
Có một số chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo của nhà nước, địa phương, trường đại học và tổ chức xã hội, cùng các cuộc thi sáng tạo. Điều kiện và thời điểm thay đổi, nên tìm hiểu ở sở khoa học và công nghệ nơi bạn sống.
Làm sao biết mình đang kiệt sức?
Mất ngủ kéo dài, cáu gắt, mất hứng thú, sức khoẻ sa sút, công việc chính bị ảnh hưởng là những dấu hiệu cần chú ý. Nếu kéo dài, nên nghỉ và nếu cần thì tìm tới người có chuyên môn về sức khoẻ.
