Mẹo tạm bợ, những thứ người lao động tự buộc, tự chèn, tự cắt cho vừa, là một trong những nguồn ý tưởng sáng chế đáng tin nhất. Mỗi mẹo tạm là bằng chứng rằng có một vấn đề thật, đủ đau để người ta tự ra tay, nhưng chưa có lời giải tử tế nào đến được tay họ.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Có lần mình đi chợ sớm và thấy một chị bán rau quấn mấy vòng dây thun quanh chiếc cân đồng hồ. Hỏi ra mới biết để giữ cái mặt kính lỏng khỏi rơi và để cái đĩa khỏi xoay khi đặt bó rau lên. Tập này mình nói về cách đọc những mẹo nhỏ như vậy.
Vì sao mẹo tạm bợ đáng tin hơn lời than phiền?
Lời than thì rẻ. Ai cũng có thể than một chút về công việc của mình mà không định làm gì. Còn mẹo tạm thì tốn công: người ta phải dừng tay, tìm vật liệu, thử vài lần mới được. Họ chỉ làm vậy khi cái khó chịu lặp lại đủ nhiều.
Mẹo tạm còn cho bạn biết người ta chấp nhận đánh đổi gì. Chị bán rau chấp nhận cái cân trông lôi thôi để đổi lấy việc cân nhanh hơn. Nghĩa là tốc độ quan trọng với chị hơn vẻ ngoài. Đó là thông tin quý cho người làm lời giải.
Và mẹo tạm thường đã giải được một phần vấn đề. Nó cho bạn thấy hướng đi mà người trong nghề thấy hợp lý, bằng đồ có trong tay. Bạn không cần bắt đầu từ trang giấy trắng.
Nên khi đi quan sát, hãy dành nhiều thời gian nhìn đồ vật hơn là nghe người ta kể. Đồ vật không biết nói dối.
Những kiểu mẹo tạm hay gặp và chúng nói gì
Kiểu thứ nhất là thêm vào. Một sợi dây, một cái móc, một miếng lót. Thường nó nói rằng món đồ gốc thiếu một chỗ để giữ, để treo, để đỡ. Cái thiếu đó hay nhỏ, nhưng lặp ở rất nhiều người.
Kiểu thứ hai là cắt bớt. Cán dao bị cưa ngắn, cái thùng bị khoét, găng tay bị cắt đầu ngón. Nó nói rằng món đồ gốc được thiết kế cho một hoàn cảnh khác, người khác, hoặc việc khác.
Kiểu thứ ba là dùng sai mục đích. Cái chổi dùng để khều, cái rổ dùng làm nắp, cái bàn chải đánh răng dùng để chùi khe máy. Đây là mỏ quý nhất, vì nó cho thấy một việc chưa có công cụ riêng.
Kiểu thứ tư là quy trình vòng. Người ta làm thêm một bước không cần thiết chỉ để né một cái vướng. Ví dụ bê hàng ra ngoài để cân rồi bê vào lại, vì chỗ để cân không có. Kiểu này khó thấy nhất vì nó nằm trong động tác, không nằm trong đồ vật.
Làm sao hỏi về mẹo tạm mà người ta không ngại?
Nhiều người hơi ngượng khi bị hỏi về đồ chế tạm của mình, vì nghĩ trông nó xấu. Nên cách hỏi rất quan trọng. Mình hay mở bằng lời khen thật lòng: cái này anh nghĩ ra hay quá, anh làm lâu chưa.
Khi người ta thấy mình được khen, họ sẽ kể. Kể lúc đầu gặp khó ra sao, thử cách nào trước, vì sao ra cách này. Câu chuyện đó chứa gần như đủ thông tin bạn cần về vấn đề.
Hỏi thêm: người khác trong nghề có làm giống anh không. Nếu câu trả lời là ai cũng làm, mỗi người một kiểu, thì bạn vừa tìm được một vấn đề phổ biến.
Và đừng vội kể là mình định làm cái tốt hơn. Nói vậy dễ làm người ta thấy mẹo của mình bị coi thường. Cứ học trước, nói sau.
Từ mẹo tạm đến lời giải đàng hoàng: đừng chỉ làm đẹp lại
Cái bẫy lớn nhất ở đây là chỉ làm lại mẹo tạm cho đẹp. Làm một cái cân có sẵn dây giữ, đúc bằng nhựa màu. Người dùng có thể thích, nhưng họ đã có cách tạm miễn phí, nên khó mà bỏ tiền.
Thay vào đó, hãy hỏi mẹo tạm đang cố giải điều gì ở tầng sâu hơn. Chị bán rau không cần cái cân có dây, chị cần cân nhanh, không phải canh cho đĩa khỏi xoay. Có thể lời giải là một cái đĩa hình khác, một chân đế khác, thậm chí một cách bày rau khác.
Cũng nên xem mẹo tạm có tác dụng phụ gì. Dây thun lâu ngày bị giòn, bị đứt, có khi làm cân sai. Lời giải tốt vừa giữ được cái lợi của mẹo, vừa bỏ được cái hại của nó.
Khi nghĩ ra lời giải, hãy quay lại cho chính người đã chế tạm xem. Nếu họ nói à, cái này đỡ hơn cách cũ nhiều, đó là lúc bạn biết mình đi đúng. Nếu họ nói thôi cái của em cũng giống cái của anh, bạn cần nghĩ tiếp.
Một vài chỗ nên đến để săn mẹo tạm
Chợ đầu mối lúc gần sáng là nơi có mật độ mẹo tạm rất cao, vì người ta làm nhanh, làm nhiều, và đồ nghề bị dùng tới mòn. Xe đẩy, thùng, cân, dây buộc, tấm che, thứ gì cũng có dấu vết chế lại.
Tiệm sửa xe, sửa điện, sửa đồ gia dụng cũng vậy. Thợ sửa là người tự làm dụng cụ nhiều nhất, và họ biết chỗ nào của món đồ hay hỏng. Hỏi họ vì sao cái này hay hư, bạn sẽ có cả một danh sách vấn đề.
Ruộng vườn, trại chăn nuôi, bếp quán ăn, lớp học mầm non, mỗi nơi có kiểu mẹo tạm riêng. Chọn nơi bạn có người quen để được đứng lâu.
Lần tới bạn thấy một món đồ bị buộc dây hay chèn giấy, thử dừng lại vài giây và tự hỏi: người này đang cố làm cho việc gì dễ hơn?
Câu hỏi thường gặp
Mẹo tạm của người khác thì mình có được lấy làm sáng chế không?
Mẹo tạm phổ biến, ai cũng biết, thường không còn tính mới để đăng ký. Nhưng lời giải tốt hơn mà bạn nghĩ ra từ việc hiểu vấn đề có thể mới. Nếu người chế tạm đóng góp ý tưởng cụ thể, hãy nói chuyện sòng phẳng về công của họ.
Làm sao chụp ảnh đồ chế tạm mà không làm phiền?
Hỏi trước và giải thích bạn đang học cách người ta làm việc. Đa số người sẽ đồng ý nếu bạn tôn trọng thời gian của họ và không chụp mặt khi họ không muốn.
Mẹo tạm nào không nên theo đuổi?
Mẹo tạm để lách quy định an toàn, như tháo tấm che máy cho làm nhanh, là dấu hiệu nguy hiểm chứ không phải cơ hội. Lời giải đúng trong trường hợp đó là làm cho việc tuân thủ an toàn dễ hơn, không phải làm cho việc lách dễ hơn.
Người sáng chế ở thành phố có tìm được mẹo tạm không?
Có, ở văn phòng, bếp nhà, bãi giữ xe, cửa hàng. Mẹo tạm có mặt ở bất cứ đâu con người làm một việc lặp lại với đồ vật không được thiết kế cho đúng việc đó.
Một mẹo tạm có đủ để thành sản phẩm bán được không?
Chưa chắc. Nó chỉ chứng minh vấn đề có thật. Bạn vẫn phải kiểm xem có đủ người gặp vấn đề, họ có chịu trả tiền và lời giải của bạn tốt hơn mẹo miễn phí đủ nhiều hay không.
