Trước khi kể chi tiết sáng chế cho nhà đầu tư, đối tác kinh doanh hay xưởng gia công, bạn nên có một thoả thuận bảo mật bằng văn bản, nêu rõ thông tin nào là bí mật, người nhận được dùng nó vào việc gì, và phải giữ kín trong bao lâu. Đồng thời, chỉ kể đủ những gì người nghe cần biết ở từng giai đoạn, không kể hết một lần.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Người sáng chế nào cũng phải kể ý tưởng cho người khác nghe, không thì không ai giúp mình làm ra, bán ra được. Nhưng kể thế nào để vừa thuyết phục vừa không mất ý tưởng là một kỹ năng. Tập này mình chia sẻ cách mình làm.
Vì sao cần thoả thuận bảo mật?
Thoả thuận bảo mật có ba tác dụng chính. Thứ nhất, nó tạo nghĩa vụ pháp lý cho người nhận không tiết lộ và không dùng thông tin ngoài mục đích đã thoả thuận. Nếu họ vi phạm, bạn có căn cứ để yêu cầu bồi thường.
Thứ hai, nó giúp việc chia sẻ không bị coi là công bố công khai. Như mình đã nói nhiều lần, công bố trước khi nộp đơn có thể làm mất tính mới. Chia sẻ có ràng buộc bảo mật với một số ít người thường được xem khác với công bố rộng rãi.
Thứ ba, nó là một phần của biện pháp giữ bí mật, điều kiện để thông tin được bảo hộ như bí mật kinh doanh.
Nhưng thoả thuận bảo mật không phải phép màu. Nó không ngăn được người xấu cố tình vi phạm, chỉ cho bạn công cụ để xử lý sau. Nên chọn người để kể vẫn là quan trọng nhất.
Một thoả thuận bảo mật nên có gì?
Định nghĩa thông tin bí mật: những gì được coi là bí mật, cả nói miệng lẫn tài liệu, bản vẽ, bản mẫu. Nên có cách đánh dấu tài liệu mật và cách xác nhận thông tin nói miệng.
Mục đích sử dụng: người nhận chỉ được dùng thông tin để đánh giá khả năng đầu tư, để báo giá gia công, hay để bàn hợp tác. Không được dùng cho việc khác.
Nghĩa vụ của người nhận: không tiết lộ cho bên thứ ba, chỉ cho nhân viên cần biết và cũng có nghĩa vụ bảo mật, bảo quản tài liệu cẩn thận, trả lại hoặc huỷ khi kết thúc.
Thời hạn: bảo mật trong bao lâu. Với sáng chế chưa nộp đơn, thời hạn nên đủ dài.
Ngoại lệ: những thông tin đã công khai, người nhận đã biết từ trước, hoặc tự phát triển độc lập thì không bị ràng buộc. Và cách giải quyết khi có vi phạm. Nên nhờ người hiểu luật soạn hoặc xem qua.
Kể từng lớp: không kể hết một lần
Ngay cả khi có thoả thuận, đừng kể hết mọi chi tiết ở buổi gặp đầu tiên. Hãy kể theo lớp, lớp sau sâu hơn lớp trước, và chỉ đi sâu khi người nghe thực sự quan tâm và đáng tin.
Lớp đầu tiên, không cần thoả thuận: vấn đề bạn giải, lợi ích cho người dùng, kết quả đạt được. Không nói cách làm. Lớp này đủ để người nghe quyết định có quan tâm không.
Lớp thứ hai, khi đã có thoả thuận: nguyên lý hoạt động ở mức khái quát, cho xem bản mẫu hoạt động, số liệu thử nghiệm.
Lớp thứ ba, khi đã tiến tới hợp tác nghiêm túc: chi tiết kỹ thuật, bản vẽ, thông số. Lúc này tốt nhất là đơn đã được nộp.
Khi nhà đầu tư không chịu ký
Nhiều nhà đầu tư chuyên nghiệp từ chối ký thoả thuận bảo mật ở buổi gặp đầu. Lý do là họ gặp rất nhiều dự án, nhiều ý tưởng giống nhau, và không muốn bị ràng buộc với tất cả.
Đây không nhất thiết là dấu hiệu xấu. Với những người như vậy, hãy chỉ kể ở lớp đầu tiên: vấn đề, thị trường, kết quả, đội ngũ. Chi tiết kỹ thuật để sau, khi họ quan tâm thật sự và có thể ký.
Nếu bạn đã nộp đơn sáng chế, việc kể sẽ an toàn hơn nhiều. Đó cũng là lý do nhiều người nộp đơn trước khi đi gọi vốn.
Với nhà đầu tư, uy tín là tài sản. Hãy tìm hiểu họ trước: họ đã đầu tư vào đâu, những người sáng chế khác nói gì về họ.
Còn một điều nữa: nhà đầu tư thật sự thường ít quan tâm tới chi tiết kỹ thuật hơn bạn nghĩ. Họ muốn biết vấn đề có thật không, người dùng có trả tiền không, bạn có bảo vệ được lợi thế không, và bạn có phải người làm tới nơi tới chốn không. Chuẩn bị tốt những câu trả lời đó thường thuyết phục hơn nhiều so với việc mở hết bản vẽ ra.
Ghi lại những gì đã kể
Mỗi lần kể sáng chế cho ai, ghi lại trong sổ: ngày, người nghe, nơi gặp, kể những gì, tài liệu nào đã đưa, có ký thoả thuận không.
Ghi chép này quan trọng nếu sau này có tranh chấp, như người nghe tự làm hoặc tự nộp đơn cho ý tưởng của bạn. Nó cũng giúp bạn nhớ ai đã biết tới đâu, để lần gặp sau kể tiếp cho đúng.
Giữ bản sao mọi tài liệu đã đưa, có đánh dấu mật và ngày.
Bạn thử nghĩ: trong những người bạn định kể ý tưởng tháng tới, ai là người cần biết chi tiết kỹ thuật, và ai chỉ cần biết vấn đề và kết quả?
Câu hỏi thường gặp
Có mẫu thoả thuận bảo mật dùng chung được không?
Có nhiều mẫu tham khảo, nhưng nên điều chỉnh cho hợp với tình huống cụ thể và nhờ người hiểu luật xem qua. Một mẫu chung chung có thể không bảo vệ được đúng điều bạn cần.
Thoả thuận bảo mật có hiệu lực với người nước ngoài không?
Có thể có, nhưng việc thực thi phức tạp hơn. Cần ghi rõ luật áp dụng và nơi giải quyết tranh chấp. Nên hỏi người có kinh nghiệm về hợp đồng quốc tế.
Bị vi phạm thoả thuận bảo mật thì làm gì?
Thu thập bằng chứng về việc vi phạm, liên hệ luật sư để đánh giá. Có thể yêu cầu ngừng vi phạm, bồi thường thiệt hại qua thương lượng, trọng tài hoặc toà án tuỳ thoả thuận.
Kể ý tưởng mà chưa có thoả thuận thì có mất quyền không?
Không tự động mất quyền, nhưng rủi ro cao hơn: khó chứng minh bạn đã chia sẻ trong điều kiện bảo mật, và có thể bị coi là đã bộc lộ. Nên có thoả thuận trước khi kể chi tiết.
Nộp đơn rồi có cần thoả thuận bảo mật nữa không?
Vẫn nên có với những thông tin chưa nằm trong đơn, như bí quyết sản xuất, cải tiến mới, kế hoạch kinh doanh. Phần đã nộp đơn thì đã được bảo vệ theo ngày nộp.
