Thay vì cố làm một bản mẫu ôm hết mọi thứ, hãy tách thành nhiều bản mẫu nhỏ, mỗi cái trả lời đúng một câu hỏi. Bản thử hình dáng cho biết cầm có vừa tay, để có vừa chỗ. Bản thử hoạt động cho biết nguyên lý có chạy. Bản thử trải nghiệm cho biết người dùng có hiểu và muốn dùng không. Tách ra như vậy, mỗi bản làm nhanh hơn, và khi có vấn đề bạn biết ngay nó nằm ở đâu.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Tập trước mình nói bản mẫu nên thô. Tập này đi tiếp một bước: thô nhưng có mục tiêu. Cách chia này mình học được sau nhiều lần làm một bản mẫu tất cả trong một, thử thấy hỏng, mà không biết hỏng vì đâu.
Vì sao bản mẫu tất cả trong một lại chậm?
Khi một bản mẫu phải vừa đúng hình dáng, vừa chạy được, vừa đẹp, mọi bộ phận phụ thuộc vào nhau. Muốn đổi hình dáng tay cầm thì phải đổi chỗ đặt động cơ. Muốn đổi động cơ thì phải đổi cả vỏ. Mỗi thay đổi nhỏ kéo theo một chuỗi sửa.
Tệ hơn, khi thử mà thất bại, bạn không biết vì đâu. Người dùng không thích là do hình dáng, do cách hoạt động, hay do họ không hiểu cách dùng? Mọi thứ trộn vào nhau.
Nên bản mẫu tất cả trong một chỉ nên xuất hiện ở cuối, khi từng phần đã được thử riêng và bạn đã khá chắc về từng câu trả lời.
Ở giai đoạn đầu, tách ra là cách đi nhanh nhất, dù nghe có vẻ như phải làm nhiều hơn.
Bản thử hình dáng: trông ra sao, cầm ra sao
Bản thử hình dáng không cần chạy. Nó chỉ cần đúng kích thước, đúng hình khối, và nếu được thì đúng trọng lượng. Làm bằng xốp, bìa, gỗ, đất nặn, hay in ba chiều đơn giản.
Câu hỏi nó trả lời là: cầm có vừa tay không, đặt có vừa chỗ không, trông có dễ hiểu là dùng để làm gì không. Với dụng cụ cầm tay, bạn có thể làm vài cỡ khác nhau và cho người dùng cầm thử từng cái.
Một mẹo nhỏ: nếu sản phẩm thật sẽ nặng, hãy nhét thêm vật nặng vào bản thử hình dáng cho đúng cảm giác. Một cái tay cầm vừa tay khi nhẹ có thể mỏi tay khi nặng.
Bản thử hình dáng thường làm trong vài giờ, và cho bạn biết rất nhiều về cách người ta sẽ tương tác với sản phẩm.
Bản thử hoạt động: nguyên lý có chạy không
Bản thử hoạt động thì ngược lại, không cần đẹp, không cần đúng hình dáng. Nó có thể là một mớ linh kiện đặt trên bàn, dây nhợ lung tung. Nó chỉ cần chứng minh cơ cấu hay nguyên lý chính hoạt động.
Câu hỏi nó trả lời là: lực có đủ không, tốc độ có đủ không, cảm biến có nhận đúng không, nước có chảy đúng không. Những câu hỏi kỹ thuật thuần tuý.
Thường bạn nên làm bản thử hoạt động to hơn sản phẩm thật, để dễ điều chỉnh, dễ thay linh kiện. Thu nhỏ để sau, khi đã chắc nguyên lý chạy.
Đây là bản mẫu dễ khiến người sáng chế say mê nhất, vì nó là phần kỹ thuật. Hãy nhớ nó chỉ trả lời một câu hỏi, không trả lời được chuyện người ta có muốn dùng không.
Bản thử trải nghiệm: người dùng có hiểu không
Bản thử trải nghiệm mô phỏng cách người dùng sẽ dùng sản phẩm, dù bên trong có thể là giả. Ví dụ một cái máy báo khi đất khô, bản thử trải nghiệm có thể chỉ là một cái hộp có đèn, và bạn đứng sau bật đèn bằng tay khi người dùng tưới cây.
Nghe có vẻ gian, nhưng nó trả lời một câu hỏi rất thật: người dùng có hiểu tín hiệu không, có phản ứng như mình mong không, có thấy nó hữu ích không. Những câu này không cần bên trong thật để trả lời.
Loại bản mẫu này cực kỳ hữu ích để tránh làm một thứ kỹ thuật rất hay mà không ai muốn dùng. Nó rẻ, nhanh, và cho kết quả rất thật.
Chỉ cần nói rõ với người thử là đây là bản thử, không phải sản phẩm thật, để họ không bị hiểu lầm.
Ghép các câu trả lời lại
Sau vài vòng bản mẫu riêng lẻ, bạn sẽ có câu trả lời cho từng câu hỏi. Hình dáng nào vừa tay. Cơ cấu nào chạy tốt. Cách báo nào người dùng hiểu. Lúc này mới là lúc làm bản mẫu ghép.
Khi ghép, sẽ có những xung đột mới xuất hiện. Cơ cấu chạy tốt lại to hơn hình dáng người dùng thích. Đó là lúc bạn quay lại làm thêm vài vòng nhỏ để giải xung đột đó.
Ghi rõ mỗi bản mẫu trả lời câu hỏi gì, kết quả ra sao. Danh sách này giúp bạn khi giải thích với người cùng làm, với xưởng gia công, và với đại diện sở hữu công nghiệp nếu nộp đơn.
Bạn thử nhìn lại ý tưởng đang làm: có mấy câu hỏi lớn cần trả lời, và bạn có thể làm một bản mẫu riêng cho câu nào ngay trong tuần này?
Câu hỏi thường gặp
Có phải sản phẩm nào cũng cần ba loại bản mẫu?
Không bắt buộc. Sản phẩm đơn giản có thể gộp. Nhưng nghĩ theo ba loại giúp bạn không quên câu hỏi nào, đặc biệt là câu hỏi về trải nghiệm hay bị bỏ qua nhất.
Bản thử trải nghiệm có phải là lừa người dùng không?
Không, nếu bạn nói rõ đây là bản thử để tìm hiểu cách họ dùng. Mục đích là học từ phản ứng thật của họ, không phải bán cho họ một thứ không tồn tại.
Nên làm loại bản mẫu nào trước?
Làm cho câu hỏi rủi ro nhất trước. Nếu bạn không chắc nguyên lý có chạy, làm bản thử hoạt động. Nếu nguyên lý đã rõ mà không chắc người ta có muốn, làm bản thử trải nghiệm.
In ba chiều có hợp để làm bản mẫu không?
Rất hợp cho bản thử hình dáng và một số chi tiết cơ khí nhỏ. Nhưng nó chậm hơn bìa và xốp ở giai đoạn rất đầu, và vật liệu in thường không giống vật liệu sản phẩm thật về độ bền.
Làm sao nhớ được bản mẫu nào trả lời câu hỏi nào?
Dán nhãn giấy lên mỗi bản mẫu ghi câu hỏi và ngày làm, đồng thời ghi vào sổ sáng chế kèm ảnh. Sau vài tháng, bạn sẽ rất cần những ghi chép này.
