Rất nhiều bản mẫu đầu tiên có thể làm hoàn toàn bằng đồ có sẵn trong nhà: chai nhựa, que kem, ống hút, hộp giấy, dây thép, đồ chơi hỏng, quạt cũ. Chìa khoá là nhìn đồ vật theo tính chất của nó, cứng hay dẻo, trơn hay nhám, xoay được hay trượt được, thay vì nhìn theo công dụng ban đầu của nó.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Khi nói về bản mẫu, nhiều người nghĩ ngay tới xưởng, máy in ba chiều, máy cắt. Những thứ đó hay, nhưng bạn không cần chúng để bắt đầu. Tập này mình kể về cái kho vật liệu miễn phí đang nằm trong góc bếp, gầm giường và thùng đồ cũ nhà bạn.
Nhìn đồ vật theo tính chất, không theo công dụng
Một cái chai nhựa, nếu nhìn theo công dụng, là để đựng nước. Nhưng nếu nhìn theo tính chất, nó là một ống tròn kín nước, có nắp vặn kín khí, thân mỏng uốn được, cắt được bằng kéo, trong suốt để nhìn được bên trong. Mỗi tính chất là một khả năng cho bản mẫu.
Que kem là thanh gỗ nhẹ, phẳng, đều nhau, dán được, khoan được. Ống hút là ống nhỏ nhẹ, dẫn khí và nước, uốn được ở khớp. Lò xo trong bút bi là lò xo nén nhỏ có lực vừa phải.
Khi bạn tập nhìn đồ vật theo cách này, bạn sẽ thấy nhà mình như một cửa hàng linh kiện. Cần một trục quay nhỏ, có ngay que xiên nướng. Cần một bản lề, có ngay nắp hộp nhựa.
Mình hay khuyên người mới làm bài tập này: đi quanh nhà mười phút, chọn năm đồ vật, viết ra ba tính chất của mỗi cái mà không liên quan tới công dụng của nó.
Bộ đồ nghề tối thiểu để làm bản mẫu tại nhà
Bạn chỉ cần vài thứ cơ bản: kéo tốt, dao rọc giấy, thước kim loại, băng keo giấy, băng keo trong, súng bắn keo nến, kìm mỏ nhọn, một bộ tua vít nhỏ, và một tấm lót cắt để bảo vệ mặt bàn.
Nếu có thêm máy khoan cầm tay nhỏ và một bộ mũi khoan, bạn đã làm được phần lớn bản mẫu thô. Mỏ hàn điện tử chỉ cần khi bạn làm phần có mạch điện.
Súng keo nến là người bạn tốt nhất của người làm bản mẫu. Dán nhanh, gỡ ra được, đủ chắc cho thử nghiệm. Chỉ cần cẩn thận vì đầu súng và keo khi chảy rất nóng.
Sắp xếp đồ nghề ở một chỗ cố định, dễ lấy. Khi ý tưởng tới lúc tối muộn, bạn không muốn mất nửa giờ đi tìm cái kéo.
Tháo đồ cũ lấy linh kiện: kho báu nhưng cần cẩn thận
Đồ điện tử và đồ cơ khí hỏng là kho linh kiện rất quý. Quạt cũ cho động cơ nhỏ và cánh quạt. Máy in hỏng cho động cơ bước, thanh trượt, bánh răng. Đồ chơi hỏng cho bánh xe, trục, hộp số nhỏ.
Nhưng tháo đồ cũ cần cẩn thận. Luôn rút điện và để một lúc trước khi tháo. Những đồ có tụ điện lớn như lò vi sóng, màn hình cũ, bộ nguồn công suất lớn có thể còn giữ điện nguy hiểm dù đã rút phích. Nếu không rành, đừng mở những thứ này.
Pin cũ cũng cần cẩn thận, đặc biệt pin sạc bị phồng. Không đục, không đốt, không bỏ vào thùng rác thường. Tìm nơi thu gom pin cũ ở địa phương.
Khi tháo, chụp ảnh từng bước và bỏ ốc vít vào hộp nhỏ có nhãn. Có thể bạn sẽ cần lắp lại, hoặc cần nhớ cơ cấu đó được lắp như thế nào để học theo.
Giới hạn của đồ có sẵn
Đồ có sẵn tuyệt vời để thử nguyên lý và hình dáng, nhưng có những thứ nó không trả lời được. Độ bền là một. Một cái kẹp làm từ chai nhựa có thể chạy tốt mười lần nhưng gãy ở lần thứ hai mươi, trong khi sản phẩm thật cần chạy hàng nghìn lần.
Độ chính xác là hai. Đồ có sẵn có kích thước ngẫu nhiên, khó điều chỉnh từng chút một. Khi cần tinh chỉnh, bạn sẽ phải chuyển sang vật liệu có thể gia công chính xác.
Thứ ba là cảm giác. Sản phẩm cuối cùng làm bằng vật liệu khác sẽ cho cảm giác cầm, nặng nhẹ, âm thanh khác. Người dùng thử bản mẫu chai nhựa có thể nhận xét khác khi cầm bản kim loại.
Nên hãy dùng đồ có sẵn cho những câu hỏi nó trả lời được, và biết khi nào cần chuyển sang bước tiếp theo.
Làm bản mẫu cùng con trẻ
Làm bản mẫu bằng đồ có sẵn là một hoạt động tuyệt vời để làm cùng con. Trẻ nhìn đồ vật tự do hơn người lớn, và thường gợi ý những cách dùng mà mình không nghĩ ra.
Chỉ cần giao cho trẻ những phần an toàn: cắt bìa bằng kéo trẻ em, dán băng keo, ghép que kem. Phần dùng dao, súng keo nóng, tháo đồ điện thì người lớn làm.
Đừng biến nó thành bài kiểm tra. Không có đúng sai, không có điểm. Chỉ có thử, xem nó chạy không, và cùng nghĩ vì sao.
Có khi chính buổi chiều đó, con bạn học được cách nghĩ của người sáng chế tốt hơn mọi bài giảng. Bạn thử nghĩ xem, cuối tuần này có món đồ cũ nào trong nhà mà hai bố con, hai mẹ con có thể tháo ra xem bên trong có gì không?
Câu hỏi thường gặp
Làm bản mẫu bằng đồ có sẵn có đủ nghiêm túc không?
Đủ cho giai đoạn đầu. Nhiều sáng chế đã được thử nguyên lý bằng những vật liệu rất đơn giản trước khi làm bằng vật liệu thật. Điều quan trọng là câu hỏi được trả lời, không phải vật liệu sang hay rẻ.
Súng keo nến có đủ chắc cho bản mẫu không?
Đủ cho thử nghiệm nhẹ và vừa. Với những chỗ chịu lực lớn hay chịu nhiệt, keo nến sẽ bong. Lúc đó cần ốc vít, dây buộc, hoặc keo chuyên dụng.
Tháo đồ điện cũ có nguy hiểm không?
Có thể nguy hiểm với những thiết bị có tụ điện lớn, nguồn điện áp cao hoặc pin sạc hỏng. Chỉ nên tháo những đồ nhỏ, điện áp thấp như đồ chơi, quạt nhỏ, và luôn rút điện trước.
Có nên mua bộ linh kiện làm bản mẫu có sẵn không?
Có thể, nếu bạn làm nhiều và cần những thứ như động cơ nhỏ, bánh răng chuẩn, cảm biến. Nhưng hãy bắt đầu với đồ có sẵn trước để biết mình thật sự cần gì.
Làm sao cất trữ đồ cũ mà nhà không bừa bộn?
Dùng vài thùng nhựa có nắp, phân theo loại: vật liệu tấm, que và ống, linh kiện cơ khí, linh kiện điện. Định kỳ dọn bớt những thứ lâu không dùng tới.
