Bản mẫu đầu tiên chỉ cần thô đủ để trả lời câu hỏi quan trọng nhất của ý tưởng, thường là nguyên lý này có chạy không. Nó có thể làm bằng bìa, băng keo, gỗ vụn, và xấu cũng không sao. Nếu bạn đã mất quá một hai ngày hay tốn một khoản tiền khiến mình tiếc, rất có thể bản mẫu đã kỹ hơn mức bạn cần lúc này.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Mình mở nhóm bài về bản mẫu bằng câu hỏi mà gần như ai cũng làm sai lần đầu, kể cả những người rất giỏi tay. Người giỏi tay còn dễ sai hơn, vì họ không chịu nổi việc làm ra thứ gì xấu.
Bản mẫu để làm gì, nếu không phải để khoe?
Bản mẫu là một câu hỏi được làm bằng vật chất. Bạn làm nó để hỏi thế giới một điều mà ngồi nghĩ không trả lời được. Cái cơ cấu này có kẹp được không. Người ta có cầm vừa tay không. Nước có chảy theo đường mình muốn không.
Nếu hiểu như vậy, thì một bản mẫu tốt là bản mẫu trả lời được câu hỏi nhanh nhất, rẻ nhất. Đẹp hay xấu không quan trọng, bền hay không cũng không quan trọng, miễn nó sống đủ lâu để bạn thử.
Vấn đề là nhiều người làm bản mẫu như làm sản phẩm. Họ muốn nó hoàn chỉnh, đẹp, để khoe với gia đình, bạn bè, nhà đầu tư. Mong muốn đó dễ hiểu, nhưng nó biến mỗi lần thử thành một dự án lớn.
Mình hay tự nhắc: bản mẫu đầu tiên là để mình học, không phải để người khác ngắm.
Thô tới đâu là vừa?
Đầu tiên, viết ra câu hỏi quan trọng nhất. Ví dụ bạn nghĩ ra một cái kẹp giữ túi hạt giống trên giàn. Câu hỏi quan trọng nhất có thể là: lực kẹp kiểu này có giữ nổi túi khi có gió không.
Tiếp theo, hỏi: mình cần làm phần nào để trả lời câu hỏi đó. Chỉ cần phần kẹp, với đúng hình dạng và lực. Không cần tay cầm đẹp, không cần màu, không cần cơ cấu tháo lắp.
Rồi hỏi: làm phần đó bằng cách nào nhanh nhất. Có thể uốn dây thép, cắt từ vỏ chai nhựa, lấy lò xo từ cái kẹp cũ. Làm trong một buổi tối.
Nếu bản mẫu thô trả lời được câu hỏi, dù câu trả lời là có hay không, nó đã làm xong nhiệm vụ. Bạn có thể vứt nó đi và làm cái tiếp theo cho câu hỏi tiếp theo.
Vì sao người giỏi tay lại hay làm quá kỹ?
Người giỏi tay có tiêu chuẩn cao, và nhìn một thứ vụng về làm họ khó chịu. Họ vô thức sửa từng chi tiết, mài từng cạnh, và bản mẫu thô trở thành bản mẫu tinh.
Làm kỹ còn có một cái lợi tâm lý: nó cho cảm giác tiến bộ. Mỗi giờ mài giũa là một giờ thấy mình làm được việc. Trong khi làm thô rồi thử, thấy sai, làm lại, cho cảm giác thất bại liên tục.
Nhưng cái giá rất lớn. Một bản mẫu kỹ mất vài tuần. Nếu nguyên lý sai, bạn mất vài tuần. Còn tệ hơn, bạn sẽ khó chấp nhận là nó sai, vì đã bỏ quá nhiều công.
Cách chữa của mình là đặt giới hạn thời gian trước. Bản mẫu này chỉ được làm trong một buổi. Hết buổi, dù thế nào cũng phải đem thử.
Vật liệu cho bản mẫu thô
Bìa các tông là vật liệu mình dùng nhiều nhất. Rẻ, dễ cắt, dễ dán, định hình nhanh. Nó rất tốt để thử kích thước, cảm giác cầm, cách bố trí các bộ phận.
Gỗ vụn, que kem, ống hút, chai nhựa, dây thép mềm, băng keo giấy, keo nến, là bộ đồ nghề cơ bản. Hầu hết có ngay trong nhà hoặc mua ở tiệm tạp hoá gần nhà.
Đồ cũ tháo ra cũng là kho quý. Lò xo từ bút bi, bánh răng từ đồ chơi hỏng, động cơ nhỏ từ quạt cũ. Nhiều khi bạn có thể thử một cơ cấu mà không phải mua linh kiện nào.
Cái chính là chọn vật liệu cho phép bạn làm nhanh và sửa nhanh. Vật liệu càng dễ cắt dán, bạn càng dám thử nhiều phương án.
Khi nào bản mẫu nên kỹ hơn?
Khi câu hỏi bạn cần trả lời đòi hỏi độ chính xác. Nếu câu hỏi là vật liệu này có chịu được một trăm lần đóng mở không, bạn cần đúng vật liệu, không thể dùng bìa thay.
Khi bạn cần thử với người dùng thật và bản mẫu quá thô sẽ làm họ phân tâm. Một số người dùng không tưởng tượng được sản phẩm từ một khối bìa. Lúc đó cần kỹ hơn một chút, nhưng chỉ ở những chỗ họ sẽ chạm vào.
Khi an toàn liên quan. Một bản mẫu có điện, có bộ phận quay, có chịu lực người, phải đủ chắc để không gây tai nạn khi thử.
Còn lại, cứ thô. Bạn thử nhìn bản mẫu mình đang làm dở, và tự hỏi: câu hỏi nó đang trả lời là gì, và có cách nào trả lời câu đó nhanh hơn không?
Câu hỏi thường gặp
Bản mẫu thô có giúp thuyết phục nhà đầu tư không?
Thường là không, ở giai đoạn đầu nó dành cho bạn học. Khi cần trình bày, bạn sẽ làm một bản mẫu khác, kỹ hơn ở những chỗ cần thể hiện. Hai loại bản mẫu có hai mục đích khác nhau.
Bao nhiêu bản mẫu thì đủ trước khi làm bản hoàn chỉnh?
Không có con số. Mỗi câu hỏi quan trọng nên có ít nhất một bản mẫu trả lời nó. Nhiều sáng chế đi qua hàng chục bản mẫu thô trước khi có bản đầu tiên trông giống sản phẩm.
Làm bản mẫu thô có cần xưởng không?
Không cần. Một góc bàn, kéo, dao rọc giấy, băng keo và keo nến là đủ cho rất nhiều bản mẫu đầu. Xưởng chỉ cần khi bạn chuyển sang thử vật liệu và độ bền.
Có nên giữ lại các bản mẫu cũ?
Nên chụp ảnh và ghi lại mỗi bản mẫu đã trả lời câu hỏi gì, kết quả ra sao. Bản thân vật thì không cần giữ hết nếu chật chỗ, nhưng những cái đánh dấu bước ngoặt nên giữ.
Bản mẫu thô có dùng làm bằng chứng khi nộp đơn sáng chế không?
Bản mẫu không phải là thứ nộp kèm đơn, đơn chủ yếu là bản mô tả và hình vẽ. Nhưng ảnh và ghi chép về bản mẫu có ngày tháng giúp bạn nhớ quá trình và có thể có ích khi có tranh chấp.
