Khi thử bản mẫu, hãy quyết định trước khi thử là sẽ đo cái gì và thế nào thì coi là đạt. Đo cả cách cũ để có cái so sánh. Ghi lại con số thô chứ đừng chỉ ghi cảm nhận. Và để người khác thử, không chỉ mình tự thử. Bốn việc này nghe hiển nhiên, nhưng thiếu một trong bốn là bạn rất dễ thấy đúng điều mình muốn thấy.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Người sáng chế nào cũng yêu đứa con của mình, và tình yêu đó làm mắt mình kém đi khi đánh giá nó. Tập này mình nói về những cách đơn giản để giữ cho việc thử bản mẫu trung thực, kể cả khi sự thật không dễ chịu.
Chọn thước đo trước khi thử
Nếu bạn thử xong rồi mới quyết định đo gì, bạn sẽ vô thức chọn thước đo làm bản mẫu trông tốt. Bản mẫu không nhanh hơn thì bảo nó êm hơn. Không êm hơn thì bảo nó đẹp hơn. Cuối cùng cái gì cũng tốt.
Nên trước khi thử, viết ra một hai thước đo chính gắn với câu đề bài. Nếu đề bài là giúp chị bán rau cân nhanh hơn, thước đo chính là thời gian cân mỗi bó. Nếu đề bài là giảm dập trái khi hái, thước đo chính là số trái bị dập trên mỗi trăm trái.
Viết luôn mức đạt: nhanh hơn bao nhiêu thì coi là đáng. Mức này dựa vào những gì bạn đã học ở giai đoạn tìm vấn đề: người dùng cần thay đổi bao nhiêu mới chịu đổi thói quen.
Có thể thêm vài thước đo phụ, như độ mỏi tay, số lần hỏng. Nhưng hãy rõ đâu là chính, đâu là phụ.
Luôn đo cả cách cũ
Một con số đứng một mình không nói lên gì. Cân một bó rau mất bao nhiêu giây, nghe thì biết, nhưng nhanh hay chậm phải so với cách cũ mới rõ.
Nên trong cùng buổi thử, cùng người, cùng điều kiện, đo cả cách cũ lẫn cách mới. Nếu được, xen kẽ: vài lần cách cũ, vài lần cách mới, rồi lại cách cũ. Như vậy tránh được chuyện người thử mệt dần hay quen dần làm lệch kết quả.
Một cái bẫy hay gặp là so bản mẫu với cách cũ làm dở nhất, như cái cân hỏng hay người làm vụng nhất. Hãy so với cách cũ làm tốt nhất mà người dùng thật đang có.
Nếu bản mẫu của bạn chỉ thắng khi so với trường hợp xấu nhất, đó là tín hiệu cần nghĩ tiếp.
Cũng nhớ để người thử làm quen với cách mới một chút trước khi đo. Lần đầu cầm một dụng cụ lạ, ai cũng vụng. Nếu đo ngay lần đầu, cách mới sẽ thua oan. Cho họ thử vài lần rồi mới bấm giờ, và ghi lại cả chuyện họ mất bao lâu mới quen, vì đó cũng là một cái giá người dùng thật sẽ phải trả.
Ghi số thô, không chỉ ghi cảm nhận
Cảm nhận rất quan trọng, nhưng nó dễ trôi. Hôm nay bạn thấy khá nhanh, tuần sau hồi tưởng lại thành rất nhanh. Con số thì không trôi.
Ghi mỗi lần thử một dòng: ngày, người thử, cách làm, con số đo được, và ghi chú ngắn nếu có chuyện bất thường. Đừng chỉ ghi con số trung bình, vì trung bình giấu mất những lần tệ.
Nhìn vào số thô, bạn sẽ thấy những điều quan trọng. Có thể cách mới nhanh hơn trung bình, nhưng thỉnh thoảng lại rất chậm vì bị kẹt. Với người dùng, một lần kẹt có khi đáng nhớ hơn mười lần nhanh.
Công cụ đo không cần xịn. Đồng hồ bấm giờ trên điện thoại, cân nhà bếp, thước dây, đếm bằng que tính. Quan trọng là đo cùng một cách mỗi lần.
Để người khác thử, không chỉ mình
Người sáng chế là người dùng tệ nhất cho bản mẫu của chính mình. Bạn biết mọi mẹo, biết chỗ nào phải nhẹ tay, biết cách lách khi nó kẹt. Người dùng thật không biết những điều đó.
Nên sau khi tự thử để chắc nó không hỏng, hãy đưa cho người khác thử, và cố gắng không hướng dẫn quá nhiều. Nhìn xem họ cầm thế nào, bấm chỗ nào, lúng túng ở đâu.
Khó nhất là giữ im lặng khi họ dùng sai. Bản năng là nhảy vào sửa: không phải vậy, phải thế này. Nhưng mỗi lần họ dùng sai là một thông tin quý về thiết kế. Ghi lại, đừng sửa.
Sau khi thử, hỏi họ về những điều cụ thể: chỗ nào khó, chỗ nào ngạc nhiên. Đừng hỏi có thích không, vì câu trả lời sẽ gần như luôn là có.
Đọc kết quả cho trung thực
Khi đã có số liệu, hãy đọc nó như thể bản mẫu là của người khác. Nếu kết quả không đạt mức đã đặt trước, hãy nhận là không đạt, dù nó gần đạt.
Cũng đừng vội kết luận từ vài lần thử. Nếu kết quả gần mức ranh giới, thử thêm với nhiều người hơn. Nếu kết quả rõ ràng tốt hoặc rõ ràng tệ, vài lần đã đủ.
Viết ra một câu kết luận cho mỗi vòng thử: bản mẫu này trả lời câu hỏi gì, câu trả lời là gì, bước tiếp theo là gì. Một câu thôi, nhưng nó buộc bạn đối diện với kết quả.
Lần tới trước khi thử một bản mẫu, bạn thử viết ra giấy: nếu kết quả là bao nhiêu thì mình sẽ thừa nhận ý tưởng này chưa đạt?
Câu hỏi thường gặp
Không có dụng cụ đo chuyên nghiệp thì có thử được không?
Được. Phần lớn thử nghiệm giai đoạn đầu chỉ cần đồng hồ bấm giờ, cân, thước và việc đếm cẩn thận. Dụng cụ chuyên nghiệp cần khi bạn thử độ bền, lực hay nhiệt độ chính xác.
Nên thử bản mẫu với bao nhiêu người?
Để thấy những vấn đề lớn về cách dùng, vài người đúng đối tượng thường đã đủ. Để so sánh con số giữa cách cũ và cách mới, cần nhiều lần đo hơn để tránh ngẫu nhiên.
Người thử nói thích nhưng số liệu không tốt thì tin cái nào?
Tin số liệu về hiệu quả và tin lời họ về cảm giác. Nếu họ thích mà không nhanh hơn, có thể sản phẩm có giá trị ở chỗ khác như êm hơn hay an toàn hơn, cần hỏi kỹ vì sao họ thích.
Có nên thử bản mẫu trong điều kiện lý tưởng trước không?
Nên, để biết nguyên lý có chạy không. Nhưng đừng dừng ở đó. Điều kiện thật với bụi, nước, người mệt, ánh sáng kém mới là nơi sản phẩm sẽ sống.
Ghi chép kết quả thử nên lưu ở đâu?
Lưu trong sổ sáng chế, kèm ngày tháng và ảnh bản mẫu. Nếu dùng bảng tính trên máy, nên sao lưu và ghi rõ phiên bản bản mẫu nào ứng với dòng kết quả nào.
