Khi thấy sáng chế của mình bị làm nhái, việc đầu tiên là thu thập bằng chứng, rồi nhờ đại diện sở hữu công nghiệp hoặc luật sư đánh giá xem có đúng là xâm phạm phạm vi bảo hộ không. Sau đó chọn cách xử lý phù hợp: gửi thông báo và thương lượng, yêu cầu cơ quan hành chính có thẩm quyền xử lý, hoặc khởi kiện ra toà. Đừng vội lên mạng tố cáo khi chưa chắc chắn, vì có thể tự đẩy mình vào rắc rối.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Thấy sản phẩm giống hệt của mình bày bán ngoài chợ là cảm giác vừa giận vừa bất lực. Tập này mình kể những bước xử lý ở mức cơ chế, để bạn bình tĩnh và đi đúng hướng. Mỗi trường hợp cụ thể cần người có chuyên môn tư vấn.
Bước một: bình tĩnh và thu thập bằng chứng
Trước khi làm gì, hãy thu thập bằng chứng. Mua sản phẩm nhái, giữ hoá đơn hoặc chứng từ mua hàng, ghi rõ ngày, nơi mua, người bán. Chụp ảnh sản phẩm, bao bì, nơi bày bán, quảng cáo trên mạng.
Tìm hiểu ai sản xuất, ai phân phối, bán ở những đâu, quy mô cỡ nào. Thông tin này quan trọng để chọn cách xử lý và ước tính thiệt hại.
Giữ bằng chứng một cách cẩn thận, có ngày tháng rõ ràng. Có trường hợp nên nhờ lập vi bằng hoặc hình thức xác nhận khác để tăng giá trị chứng cứ, hỏi luật sư.
Đừng đối đầu trực tiếp với người bán ngay. Nếu họ biết, bằng chứng có thể biến mất.
Một mẹo nhỏ: mua vài lần, ở vài nơi khác nhau, cách nhau một thời gian. Như vậy bạn chứng minh được việc bán là thường xuyên chứ không phải một lần tình cờ, và thấy được hàng nhái đã lan tới đâu. Ghi lại cả giá bán của hàng nhái, vì con số này có ích khi ước tính thiệt hại sau này.
Bước hai: đánh giá có đúng là xâm phạm không
Trông giống không có nghĩa là xâm phạm. Như mình đã nói ở tập về né vùng bảo hộ, xâm phạm là khi sản phẩm có đủ các dấu hiệu trong yêu cầu bảo hộ, hoặc tương đương. Sản phẩm trông giống nhưng hoạt động theo cách khác có thể không xâm phạm.
Nhờ đại diện sở hữu công nghiệp hoặc luật sư so sánh sản phẩm nhái với yêu cầu bảo hộ. Trong nhiều trường hợp, có thể cần giám định sở hữu công nghiệp bởi tổ chức giám định có thẩm quyền, kết quả giám định là căn cứ quan trọng.
Kiểm tra lại bằng của bạn còn hiệu lực không, đã nộp phí duy trì đầy đủ chưa, và có hiệu lực ở nơi xảy ra vi phạm không.
Cũng nên kiểm tra xem bên kia có quyền gì không, như quyền sử dụng trước, hay họ có bằng riêng cho một cải tiến.
Bước ba: các cách xử lý
Cách thứ nhất là tự bảo vệ và thương lượng. Gửi thông báo bằng văn bản cho bên vi phạm, nêu quyền của bạn, yêu cầu chấm dứt. Nhiều trường hợp, nhất là người bán nhỏ không biết, sẽ dừng lại. Có trường hợp có thể thương lượng cấp phép, biến đối thủ thành người trả phí.
Cách thứ hai là yêu cầu cơ quan hành chính có thẩm quyền xử lý. Có những cơ quan có chức năng xử lý vi phạm về sở hữu công nghiệp, có thể buộc chấm dứt, tịch thu, phạt tiền. Hỏi đại diện nên gửi đơn tới cơ quan nào cho trường hợp của bạn.
Cách thứ ba là khởi kiện dân sự ra toà án, yêu cầu chấm dứt xâm phạm và bồi thường thiệt hại. Cách này mất thời gian và chi phí, nhưng có thể đòi bồi thường.
Nếu hàng nhái nhập khẩu, có thể đề nghị cơ quan hải quan kiểm soát tại biên giới theo thủ tục.
Những điều nên tránh
Đừng lên mạng xã hội tố cáo, nêu tên người khác khi chưa có đánh giá chắc chắn. Nếu hoá ra không xâm phạm, bạn có thể bị kiện ngược vì làm tổn hại uy tín người khác.
Đừng tự ý thu giữ hàng, đe doạ người bán. Hãy để việc cưỡng chế cho cơ quan có thẩm quyền.
Đừng gửi thư cảnh báo quá gay gắt, đe doạ những điều bạn không làm được. Nó có thể làm bên kia cứng rắn hơn, hoặc bị coi là đe doạ không có căn cứ.
Và đừng để quá lâu. Để vi phạm kéo dài, thị trường bị chiếm, thiệt hại tăng, và bằng chứng có thể mất.
Phòng hơn chống
Cách tốt nhất để đối phó với hàng nhái là làm cho việc nhái khó và kém hấp dẫn. Yêu cầu bảo hộ viết rộng và chặt. Đăng ký thêm kiểu dáng công nghiệp và nhãn hiệu cho sản phẩm.
Xây thương hiệu và quan hệ khách hàng tốt, để khách chọn hàng thật dù hàng nhái rẻ hơn. Cải tiến liên tục để hàng nhái luôn đi sau một bước.
Theo dõi thị trường thường xuyên: chợ, sàn thương mại điện tử, hội chợ. Phát hiện sớm thì xử lý dễ.
Bạn thử nghĩ: nếu ngày mai thấy sản phẩm nhái của mình trên một sàn thương mại điện tử, bạn đã biết mình sẽ gọi cho ai đầu tiên chưa?
Câu hỏi thường gặp
Người bán lẻ hàng nhái có phải chịu trách nhiệm không?
Bán sản phẩm xâm phạm cũng có thể là hành vi xâm phạm. Nhưng người bán nhỏ không biết thường sẽ dừng khi được thông báo. Nên tập trung vào nguồn sản xuất và phân phối chính.
Chi phí khởi kiện xâm phạm sáng chế có cao không?
Có thể khá cao, gồm phí luật sư, giám định, án phí và thời gian. Nên hỏi luật sư ước tính trước và cân nhắc với thiệt hại thực tế và khả năng đòi bồi thường.
Chưa có bằng, chỉ có đơn thì có xử lý được không?
Quyền độc quyền phát sinh khi được cấp bằng. Trong thời gian đơn đang xét, luật có một số quy định về quyền tạm thời trong những điều kiện nhất định. Hỏi đại diện cho trường hợp cụ thể.
Hàng nhái bán trên sàn thương mại điện tử xử lý thế nào?
Nhiều sàn có quy trình tiếp nhận khiếu nại về quyền sở hữu trí tuệ, yêu cầu gỡ sản phẩm vi phạm. Chuẩn bị bằng và bằng chứng để nộp theo quy trình của sàn.
Có nên biến người làm nhái thành đối tác?
Có thể, nếu họ có năng lực sản xuất và phân phối tốt. Thương lượng cấp phép có thể mang lại lợi ích cho cả hai, thay vì kéo dài tranh chấp tốn kém.
