Trước khi bỏ công làm bản mẫu, hãy dành vài phút tính nhẩm những con số chính của ý tưởng: cần bao nhiêu lực, mất bao lâu, nặng chừng nào, mỗi ngày dùng mấy lần, mỗi lần tiết kiệm được bao nhiêu. Không cần chính xác, chỉ cần đúng cỡ, tức là biết nó cỡ vài cân hay vài chục cân, vài giây hay vài phút. Một phép tính thô như vậy thường đủ để loại những ý tưởng không thể chạy.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Kỹ năng này nghe khô khan nhưng mình thấy nó là thứ phân biệt người sáng chế có kinh nghiệm với người mới rõ nhất. Người mới làm trước tính sau. Người lâu năm tính nhẩm trước, rồi mới làm.
Vì sao phải ước lượng khi chưa có gì trong tay?
Hình dung bạn nghĩ ra một cái máy nhỏ chạy bằng pin mặt trời để bơm nước tưới vườn. Ý tưởng đẹp. Nhưng nếu tính thô, bạn sẽ hỏi: vườn cần bao nhiêu nước mỗi ngày, bơm phải đẩy nước lên cao bao nhiêu, tấm pin cỡ nào thì cho đủ năng lượng cho việc đó trong những giờ có nắng.
Chỉ cần làm tròn các con số và nhân chia thô, bạn sẽ biết tấm pin cần to cỡ cái mâm hay cỡ cái chiếu. Nếu cỡ cái chiếu mà bạn đang hình dung cái mâm, ý tưởng cần nghĩ lại ngay từ bây giờ, không phải sau khi đã mua linh kiện.
Ước lượng cũng giúp bạn biết phần nào của ý tưởng là khó nhất. Thường có một con số quyết định tất cả. Tìm ra nó sớm, bạn biết phải dồn sức vào đâu.
Và nó giúp bạn nói chuyện với người khác. Khi thợ hỏi cần động cơ cỡ nào, bạn không trả lời là chưa biết.
Chọn con số nào để tính?
Không cần tính mọi thứ. Hãy hỏi: nếu con số nào sai lệch nhiều thì cả ý tưởng sụp. Đó thường là năng lượng, lực, thời gian, kích thước, trọng lượng, hoặc số lần lặp lại.
Với một dụng cụ cầm tay, câu hỏi quyết định có thể là nặng bao nhiêu thì người ta cầm được cả buổi. Với một thiết bị chạy pin, câu hỏi là pin dùng được bao lâu. Với một quy trình mới, câu hỏi là mỗi lần làm nhanh hơn bao nhiêu giây, nhân với số lần mỗi ngày.
Đừng quên con số về con người. Một động tác tiết kiệm vài giây nghe nhỏ, nhưng nếu lặp lại hàng trăm lần mỗi ngày thì thành cả giờ. Ngược lại, một cải tiến lớn cho việc mỗi năm làm một lần có khi không ai để ý.
Viết mỗi con số ra, kèm nguồn: đo thật, hỏi người, đọc tài liệu, hay đoán. Con số đoán cần được kiểm trước những con số khác.
Làm tròn cho dễ tính mà không sai cỡ
Bí quyết của tính nhẩm là làm tròn mạnh tay. Một ngày coi như có khoảng năm sáu giờ nắng tốt. Một người đi bộ chừng năm cây số một giờ. Một xô nước khoảng mười lít. Những con số tròn như vậy giúp bạn tính trong đầu, trên mép giấy, không cần máy.
Làm tròn thì sai, nhưng miễn sai không quá lớn thì kết luận về cỡ vẫn đúng. Bạn cần biết là vài chục hay vài trăm, không cần biết là bốn mươi ba hay bốn mươi bảy.
Khi làm tròn, cố giữ các sai lệch triệt tiêu nhau: có số làm tròn lên thì có số làm tròn xuống. Nếu mọi số đều làm tròn theo hướng có lợi cho ý tưởng của mình, kết quả sẽ lạc quan một cách nguy hiểm.
Mình hay tính hai lần, một lần với số lạc quan, một lần với số bi quan. Nếu ý tưởng chỉ chạy được ở kịch bản lạc quan, đó là dấu hiệu cần thận trọng.
Kiểm chéo bằng một đường khác
Một phép tính thô dễ sai vì quên một yếu tố. Cách an toàn là tính cùng một con số bằng hai đường khác nhau. Ví dụ ước lượng lượng nước cần tưới, một lần tính theo diện tích vườn, một lần tính theo số gốc cây nhân với lượng mỗi gốc.
Nếu hai kết quả cùng cỡ, bạn khá yên tâm. Nếu chênh nhau cả chục lần, một trong hai đường có vấn đề, và việc tìm ra chỗ sai thường dạy bạn điều gì đó về vấn đề.
Kiểm chéo bằng thực tế cũng tốt. Có sản phẩm nào đang làm việc gần giống không. Nó nặng bao nhiêu, dùng pin cỡ nào. Nếu con số của bạn nhỏ hơn hẳn những gì đang có mà không có lý do rõ ràng, có thể bạn đã tính thiếu.
Người có kinh nghiệm trong nghề cũng là một cách kiểm chéo. Đọc cho họ nghe con số, xem họ gật hay nhíu mày.
Khi nào ước lượng thô không đủ?
Ước lượng thô rất tốt để loại ý tưởng không khả thi và để biết cỡ. Nhưng khi ý tưởng đã qua vòng đầu, bạn sẽ cần đo thật. Đặc biệt với những thứ liên quan tới an toàn, như chịu lực của một khung đỡ người, thì phải tính kỹ và thử kỹ, có khi phải nhờ kỹ sư chuyên ngành.
Ước lượng cũng yếu với những thứ phi tuyến, nghĩa là tăng gấp đôi đầu vào không cho gấp đôi đầu ra. Ma sát, dòng chảy, nhiệt thường có tính chất này. Ở đây một thí nghiệm nhỏ đáng tin hơn mọi phép tính nhẩm.
Và ước lượng không nói gì về chuyện người dùng có thích hay không. Nó chỉ trả lời câu hỏi có làm được không, không trả lời câu hỏi có đáng làm không.
Lần tới khi một ý tưởng làm bạn phấn khích, thử lấy mép giấy tính nhẩm con số quan trọng nhất của nó trước khi mở ví mua linh kiện nhé.
Câu hỏi thường gặp
Không giỏi toán thì có ước lượng được không?
Được, vì ước lượng thô chủ yếu dùng cộng, nhân và làm tròn. Khó hơn là biết những con số nền như sức người, năng lượng của pin, lượng nước, và những con số đó học dần được qua hỏi người và đọc.
Ước lượng sai thì có hại gì?
Sai cỡ nhỏ thì không sao, đó là bản chất của ước lượng. Sai cả chục lần theo hướng lạc quan thì nguy hiểm, vì bạn sẽ đầu tư vào một ý tưởng không thể chạy. Kiểm chéo giúp giảm rủi ro này.
Có nên ước lượng cả chuyện tiền bạc?
Nên ước lượng cỡ chi phí làm bản mẫu và cỡ lợi ích cho người dùng, để biết ý tưởng có hợp lý về kinh tế. Nhưng đừng coi đó là dự báo doanh thu, vì ở giai đoạn này có quá nhiều điều chưa biết.
Nên ghi phép tính ước lượng ở đâu?
Ghi vào sổ sáng chế, cạnh ngày tháng và nguồn của từng con số. Sau này khi có số đo thật, bạn so lại sẽ thấy mình hay lệch theo hướng nào để điều chỉnh.
Ước lượng thô khác gì tính toán thiết kế?
Ước lượng thô trả lời câu hỏi có khả thi không và cỡ bao nhiêu, làm trong vài phút. Tính toán thiết kế trả lời câu hỏi chính xác là bao nhiêu, cần công thức, hệ số an toàn và thường cần người có chuyên môn kiểm tra.
