Người sáng chế độc lập nên tìm đồng đội bù đúng chỗ mình còn thiếu, thường là một trong ba mảng: kỹ thuật, kinh doanh, hoặc hiểu biết sâu về nghề mà sáng chế phục vụ. Hãy thử làm chung một việc nhỏ trước khi cam kết lớn, và thoả thuận rõ về quyền, trách nhiệm và cả cách chia tay nếu không hợp, ngay từ đầu.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Làm sáng chế một mình có cái hay là tự do, nhưng có cái khó là cô đơn và thiếu. Không ai giỏi mọi thứ. Tập cuối của nhóm bài về hợp tác, mình nói về chuyện tìm người đi cùng.
Mình đang thiếu gì?
Trước khi tìm, hãy thành thật với mình. Liệt kê những việc cần làm để sáng chế đi từ ý tưởng tới người dùng: hiểu vấn đề, thiết kế, làm bản mẫu, thử nghiệm, bảo hộ, sản xuất, bán hàng, quản lý tiền. Đánh dấu việc nào mình giỏi, việc nào mình dở, việc nào mình ghét.
Những việc mình dở và ghét là chỗ cần đồng đội. Người sáng chế kỹ thuật thường thiếu người bán hàng và quản lý. Người có ý tưởng từ nghề thường thiếu người làm kỹ thuật.
Đừng tìm người giống mình. Hai người cùng giỏi kỹ thuật, cùng ghét bán hàng, sẽ làm ra sản phẩm tuyệt vời mà không ai biết tới.
Và đừng tìm người chỉ để có thêm tay. Mỗi đồng đội là một người chia quyền, chia quyết định. Chỉ nên mời người mang lại thứ bạn thật sự cần.
Tìm ở đâu?
Nơi đầu tiên là trong mạng lưới quen biết: bạn học cũ, đồng nghiệp cũ, người trong nghề bạn đã làm việc cùng. Bạn đã biết cách họ làm việc, và họ biết bạn.
Nơi thứ hai là các cộng đồng sáng tạo: câu lạc bộ chế tạo, không gian làm việc chung có xưởng, nhóm người sáng chế trên mạng, các cuộc thi và ngày hội sáng tạo. Những người ở đây đã có sẵn tinh thần làm ra cái mới.
Nơi thứ ba là các chương trình ươm tạo, hỗ trợ khởi nghiệp của trường đại học, địa phương. Nhiều chương trình có hoạt động kết nối đồng sáng lập.
Nơi thứ tư là chính những người bạn gặp khi làm sáng chế: người thợ ở xưởng gia công, người dùng thử nhiệt tình nhất, người trong nghề góp ý hay nhất. Có khi đồng đội tốt nhất đã ở ngay đó.
Thử làm chung việc nhỏ trước
Đừng mời ai làm đồng sáng lập ngay sau vài buổi cà phê. Hãy cùng làm một việc nhỏ, có thời hạn: cùng làm một bản mẫu, cùng đi hỏi mười người dùng, cùng chuẩn bị hồ sơ dự thi.
Qua việc nhỏ đó, bạn sẽ thấy những điều mà nói chuyện không thấy: họ có giữ lời không, gặp khó khăn thì phản ứng thế nào, bất đồng thì giải quyết ra sao, nhịp làm việc có hợp với mình không.
Để ý cách họ đối xử với người khác, với người dùng, với thợ, với người phục vụ quán. Cách đó sẽ là cách họ đối xử với bạn khi có mâu thuẫn.
Nếu sau việc nhỏ, cả hai đều muốn làm tiếp, đó là tín hiệu tốt. Nếu có gì đó không ổn, chia tay lúc này dễ hơn nhiều so với sau khi đã chia quyền.
Thoả thuận từ đầu, kể cả chuyện chia tay
Như mình đã nói ở tập về đồng tác giả, hãy thoả thuận bằng văn bản: ai góp gì, ai sở hữu phần nào, ai quyết định việc gì, lợi ích chia thế nào.
Điều mà ít người muốn nói là chuyện chia tay. Nếu một người muốn rút, phần của họ xử lý thế nào. Nếu một người không làm như cam kết, có mất phần không. Nếu hai người bất đồng không giải quyết được, ai mua lại phần của ai.
Một cách hay dùng là chia quyền theo thời gian: mỗi người nhận dần phần của mình qua một khoảng thời gian gắn bó, thay vì nhận hết ngay từ đầu. Nếu ai rời đi sớm, họ chỉ giữ phần đã nhận.
Nói những chuyện này khi mọi người đang vui vẻ thì hơi ngượng, nhưng nó giữ được quan hệ khi có chuyện. Nên nhờ người hiểu luật giúp soạn.
Dấu hiệu đồng đội hợp
Hai người cùng quan tâm tới vấn đề, không chỉ tới lời giải hay tiền. Khi thất bại, người cùng quan tâm tới vấn đề sẽ muốn thử cách khác, người chỉ quan tâm tới tiền sẽ muốn bỏ.
Hai người tôn trọng chuyên môn của nhau, không ai coi phần việc của người kia là dễ. Người kỹ thuật không coi thường bán hàng, người bán hàng không coi thường kỹ thuật.
Hai người nói thẳng được với nhau, kể cả điều khó nghe, mà không giận lâu.
Và hai người có hoàn cảnh sống tương đối hợp: một người cần thu nhập ngay trong khi người kia chờ được nhiều năm, sớm muộn sẽ căng thẳng.
Bạn thử nghĩ: nếu hôm nay phải chọn một người để cùng làm ý tưởng của mình, người đó bù được chỗ nào mình đang thiếu nhất?
Câu hỏi thường gặp
Có nên làm sáng chế với bạn thân?
Có thể, và nhiều cặp bạn thân làm rất tốt. Nhưng nên thoả thuận rõ như với người ngoài, vì tranh chấp giữa bạn thân thường đau hơn. Thử làm chung việc nhỏ trước để xem có hợp khi làm việc không.
Một người góp ý tưởng, một người góp tiền thì chia thế nào?
Không có công thức chung. Cần tính giá trị của ý tưởng đã được chứng minh tới đâu, số tiền và rủi ro người góp tiền chịu, và công sức mỗi bên sẽ bỏ ra tiếp. Nên có người trung lập hoặc chuyên gia giúp.
Tìm đồng đội có cần kể hết ý tưởng?
Không cần lúc đầu. Kể vấn đề và hướng đi, giữ chi tiết kỹ thuật cho tới khi đã tin tưởng và có thoả thuận bảo mật hoặc đã nộp đơn.
Làm một mình có được không?
Được, nhiều người sáng chế làm một mình và thuê dịch vụ cho những phần thiếu. Cách này giữ được toàn quyền nhưng chậm hơn và cô đơn hơn. Tuỳ tính cách và hoàn cảnh.
Đồng đội không làm như cam kết thì xử lý thế nào?
Nói chuyện thẳng thắn sớm, tìm hiểu lý do. Nếu không cải thiện, áp dụng các điều khoản đã thoả thuận về trách nhiệm và chia tay. Đây là lý do cần thoả thuận từ đầu.
