Bạn không nên nghĩ lại từ đầu khi lời giải hiện có đã đủ tốt cho việc của nó, khi phần đó không phải chỗ làm nên khác biệt của sáng chế, hoặc khi nó gắn với những bài học an toàn mà cả nghề đã trả giá mới có. Người sáng chế giỏi thường chỉ đổi mới đúng một chỗ, còn lại mượn hết những gì đã được thử thách.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Mấy tập vừa rồi mình khen tư duy từ gốc khá nhiều, nên tập này mình muốn cân lại. Mình đã thấy không ít người, kể cả mình hồi mới làm, tự làm lại những thứ lẽ ra nên mua sẵn, rồi kiệt sức trước khi tới được phần thật sự mới.
Cái giá của việc làm lại mọi thứ
Mỗi bộ phận bạn tự nghĩ lại là một bộ phận bạn phải thử, sửa, và chịu trách nhiệm nếu hỏng. Một cái bản lề mua sẵn đã được hàng nghìn người dùng thử trước bạn. Một cái bản lề tự chế thì chỉ có bạn thử.
Thời gian và sức lực của người sáng chế độc lập rất có hạn. Nếu bạn dồn chín phần vào những thứ không mới, chỉ còn một phần cho điều thật sự là sáng chế của bạn.
Còn một cái giá khó thấy hơn: người dùng phải học lại. Nếu mọi thứ trên sản phẩm của bạn đều lạ, từ nút bấm tới cách mở nắp, họ sẽ mệt ngay từ lần đầu. Nếu chỉ một chỗ lạ và chỗ đó mang lại lợi ích rõ ràng, họ dễ chấp nhận hơn nhiều.
Nên câu hỏi không phải là mình có nghĩ ra cách mới được không, mà là chỗ này có đáng để mình nghĩ ra cách mới không.
Phần nào nên giữ nguyên?
Phần đã có linh kiện tiêu chuẩn, như ốc vít, vòng bi, động cơ, nguồn điện, đầu nối. Dùng đồ tiêu chuẩn giúp dễ mua, dễ thay, dễ sửa. Người dùng ở tỉnh xa cũng tìm được đồ thay ở tiệm gần nhà.
Phần liên quan tới an toàn, như cách cách điện, cách che bộ phận quay, cách chịu tải. Những cách làm này thường là kết quả của rất nhiều tai nạn trong quá khứ. Nếu muốn đổi, phải có lý do rất mạnh và phải thử rất kỹ.
Phần người dùng đã quen tay. Chiều vặn nắp, vị trí công tắc, màu của đèn báo. Đổi những thứ này mà không mang lại lợi ích gì chỉ làm người ta lúng túng.
Và phần không phải cốt lõi của vấn đề bạn đang giải. Nếu sáng chế của bạn là một cơ cấu kẹp mới, đừng đồng thời sáng chế lại cái tay cầm và cái hộp đựng.
Học từ người đi trước không chỉ là mua linh kiện
Người đi trước để lại không chỉ đồ vật mà còn cả kinh nghiệm. Một ông thợ rèn lâu năm biết vì sao lưỡi dao phải có độ dày ấy ở gáy, vì sao cán phải có góc ấy. Nhiều điều họ không giải thích được bằng công thức, nhưng đúng.
Trước khi sáng chế trong một nghề, hãy dành thời gian học nghề đó từ người giỏi. Không phải để làm theo mãi mãi, mà để biết cái gì đã được thử, cái gì đã thất bại, và vì sao.
Tài liệu sáng chế cũ cũng là một kho kinh nghiệm. Rất nhiều ý tưởng bạn nghĩ là mới đã có người thử, đã ghi lại, có khi còn ghi cả lý do không thành. Đọc chúng giúp bạn tránh đi lại đường cũ.
Mình hay nói với người trẻ: tôn trọng cách làm cũ không làm bạn kém sáng tạo đi, nó giúp bạn biết chính xác chỗ nào cần sáng tạo.
Chọn đúng một chỗ để đổi mới
Hãy tự hỏi: nếu chỉ được thay đổi một điều duy nhất, mình sẽ thay đổi điều gì để giải vấn đề tốt nhất. Câu hỏi này buộc bạn tìm ra cốt lõi.
Tập trung đổi mới ở đó, đổi cho thật tốt, thử cho thật kỹ. Còn lại, cố dùng những gì đã có. Khi sáng chế đã được chấp nhận, bạn có thể quay lại cải tiến những phần khác từng bước một.
Cách làm này còn có lợi về bảo hộ. Một sáng chế có phần mới rõ ràng, tách bạch, dễ mô tả, thường dễ trình bày trong đơn hơn là một sản phẩm mà mọi thứ đều khác một chút.
Nó cũng giúp bạn kể câu chuyện với người mua hay nhà sản xuất. Họ dễ hiểu một điểm mới hơn là mười điểm mới nhỏ.
Dấu hiệu bạn đang nghĩ lại quá nhiều
Bạn đã làm được vài tháng mà vẫn chưa thử được phần cốt lõi, vì còn đang loay hoay với vỏ hộp, nguồn điện hay khung đỡ. Đó là dấu hiệu rõ nhất.
Bạn thấy mình tự hào về những chi tiết mà người dùng sẽ chẳng bao giờ để ý. Một con ốc tự tiện, một bản lề tự thiết kế. Niềm tự hào ấy dễ hiểu, nhưng nó đang tiêu thời gian của phần quan trọng.
Người cùng làm bắt đầu hỏi sao không mua cái có sẵn cho nhanh, và bạn không trả lời được bằng một lý do thuyết phục ngoài chuyện mình muốn tự làm.
Khi thấy những dấu hiệu này, hãy dừng lại, đọc lại câu đề bài, và hỏi: chỗ nào thật sự là sáng chế của mình, và mình đã dành cho nó bao nhiêu phần sức?
Câu hỏi thường gặp
Dùng linh kiện có sẵn thì sáng chế còn được bảo hộ không?
Được, nếu sự kết hợp hoặc phần cải tiến của bạn mới và đáp ứng các điều kiện bảo hộ. Rất nhiều sáng chế được tạo ra từ những bộ phận quen thuộc ghép theo cách mới. Hỏi đại diện sở hữu công nghiệp để biết cụ thể.
Học nghề từ thợ cũ có cần xin phép khi sáng chế từ đó?
Kiến thức nghề chung không thuộc riêng ai. Nhưng nếu một người thợ góp ý tưởng cụ thể vào sáng chế của bạn, họ có thể là đồng tác giả, và nên được ghi nhận sòng phẳng.
Làm sao biết một phần đã có lời giải tốt sẵn?
Hỏi người trong nghề, tìm trong các cửa hàng linh kiện, và tra cứu sáng chế đã có. Nếu nhiều sản phẩm khác nhau cùng giải phần đó theo một cách, thường đó là cách đã được thử thách.
Có khi nào nên tự làm cả những phần không cốt lõi?
Có, khi đồ có sẵn không mua được ở nơi bạn cần, quá đắt so với tổng thể, hoặc không chịu được điều kiện thật như nước mặn hay bùn. Lúc đó phần ấy lại trở thành một vấn đề đáng giải.
Đổi mới một chỗ có làm sáng chế kém hấp dẫn không?
Thường ngược lại. Một điểm mới rõ ràng, giải đúng vấn đề, dễ giải thích và dễ đưa vào sản xuất hơn. Nhiều sáng chế thành công nhất chỉ thay đổi một điều nhưng thay đổi đúng chỗ.
