Trước khi bắt tay làm, bạn nên tra cứu xem ý tưởng của mình đã có ai đăng ký hay công bố chưa. Có thể tra trong cơ sở dữ liệu trực tuyến của Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam và trong các kho sáng chế quốc tế miễn phí. Mẹo là tra theo chức năng, dùng nhiều cách gọi khác nhau, nhìn hình vẽ thay vì chỉ đọc chữ, và ghi lại những gì tìm được.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Mình mở nhóm bài về tra cứu bằng một sự thật hơi phũ: phần lớn ý tưởng mà người mới nghĩ ra đã có người nghĩ ra rồi. Nhưng đó không phải tin xấu. Biết sớm giúp bạn đỡ phí công, và những gì người khác đã làm là bệ phóng để bạn đi xa hơn.
Vì sao nên tra cứu trước, không phải sau?
Lý do rõ nhất là tránh làm lại cái đã có. Mất vài tháng làm bản mẫu rồi mới phát hiện có người đã đăng ký từ lâu là một trải nghiệm rất nản.
Lý do thứ hai là học từ người đi trước. Bản mô tả sáng chế thường nêu vấn đề, các cách đã thử, và vì sao cách của họ tốt hơn. Đọc vài bản mô tả trong lĩnh vực của bạn giống như được nghe nhiều kỹ sư kể về công việc của họ.
Lý do thứ ba là biết vùng cấm. Nếu có sáng chế còn hiệu lực bao phủ đúng cách làm của bạn, bạn cần biết để né, hoặc để xin phép, trước khi bỏ tiền sản xuất.
Và cuối cùng, tra cứu thường làm ý tưởng của bạn tốt hơn. Khi thấy những gì đã có, bạn sẽ thấy rõ chỗ khác biệt của mình, và tập trung vào đó.
Tra ở đâu?
Nơi đầu tiên là cơ sở dữ liệu trực tuyến của Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam, nơi có thông tin về các đơn và bằng sáng chế, giải pháp hữu ích đã công bố ở Việt Nam. Giao diện có thể hơi khó dùng lúc đầu, nhưng dùng vài lần sẽ quen.
Nơi thứ hai là các kho sáng chế quốc tế miễn phí. Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới có kho tra cứu riêng, nhiều cơ quan sáng chế lớn của các nước cũng có, và một số công ty tìm kiếm lớn cung cấp công cụ tra sáng chế rất dễ dùng. Nhiều kho có chức năng dịch tự động.
Nơi thứ ba là ngoài kho sáng chế. Ý tưởng có thể đã được công bố trong bài báo khoa học, sách, tạp chí ngành, video, trang bán hàng, mà không ai đăng ký. Những công bố đó cũng làm mất tính mới của ý tưởng.
Đừng quên hỏi người trong nghề. Nhiều khi họ bảo ngay cái này ở chợ có bán đó em, và tiết kiệm cho bạn nhiều giờ tra cứu.
Tra bằng từ khoá: nhiều cách gọi cho một thứ
Cái khó của tra sáng chế là một thứ có thể được gọi bằng rất nhiều tên. Cái kẹp có thể là kẹp, kìm, cơ cấu giữ, thiết bị cố định, bộ phận kẹp chặt. Người viết đơn thường dùng những chữ rất chung để bảo hộ rộng.
Nên hãy lập một danh sách từ khoá: tên thông dụng, tên kỹ thuật, tên theo chức năng, cả tiếng Việt lẫn tiếng Anh. Tra lần lượt từng cái, và mỗi khi tìm thấy một sáng chế liên quan, đọc xem họ gọi thứ đó là gì, rồi thêm vào danh sách.
Kết hợp từ khoá về chức năng với từ khoá về lĩnh vực. Cơ cấu giữ cộng nông nghiệp. Làm khô cộng hạt.
Tra cứu là một quá trình lặp. Mỗi lần tìm được một sáng chế tốt, nó cho bạn thêm từ khoá, thêm mã phân loại, thêm tài liệu được trích dẫn, và bạn đi tiếp từ đó.
Dùng mã phân loại và trích dẫn
Sáng chế trên thế giới được xếp theo một hệ thống phân loại quốc tế, mỗi lĩnh vực kỹ thuật có một mã. Khi bạn tìm được một sáng chế rất gần với ý tưởng của mình, xem nó được xếp vào mã nào, rồi tra tất cả sáng chế trong mã đó.
Cách này giúp tìm ra những sáng chế dùng từ ngữ khác hẳn nhưng cùng loại kỹ thuật. Nó đặc biệt hữu ích khi từ khoá không cho kết quả tốt.
Trích dẫn là mỏ vàng thứ hai. Mỗi sáng chế thường liệt kê những tài liệu trước đó liên quan, và cũng được những sáng chế sau trích dẫn lại. Lần theo hai chiều này, bạn sẽ thấy cả một gia đình sáng chế quanh ý tưởng của mình.
Đừng cố hiểu hết hệ thống phân loại. Chỉ cần biết mã của vài sáng chế gần nhất là đủ để bắt đầu.
Ghi lại kết quả tra cứu
Mỗi sáng chế liên quan tìm được, ghi lại số công bố, tên, ngày, nước, và một hai câu tóm tắt nó giống và khác ý tưởng của bạn ở đâu. Chụp lại hình vẽ chính.
Danh sách này có ích nhiều lần. Nó giúp bạn định hướng thiết kế để khác biệt. Nó là tư liệu khi làm việc với đại diện sở hữu công nghiệp. Nó giúp bạn trả lời khi nhà đầu tư hỏi đã có ai làm cái này chưa.
Nhớ rằng tra cứu của bạn không bao giờ đầy đủ tuyệt đối. Không tìm thấy không có nghĩa là không có. Trước khi đầu tư lớn hay nộp đơn quan trọng, nên nhờ đại diện hoặc dịch vụ tra cứu chuyên nghiệp tra thêm.
Bạn thử dành một buổi tối tuần này tra ý tưởng đang ấp ủ bằng ba cách gọi khác nhau. Bạn đoán sẽ tìm thấy bao nhiêu thứ gần giống?
Câu hỏi thường gặp
Tra cứu sáng chế có mất phí không?
Nhiều cơ sở dữ liệu cho tra cứu cơ bản miễn phí, cả trong nước lẫn quốc tế. Dịch vụ tra cứu chuyên sâu do đại diện hoặc cơ quan thực hiện thì thường có phí, nên hỏi trực tiếp nơi cung cấp.
Không giỏi tiếng Anh có tra cứu quốc tế được không?
Được, nhờ các công cụ dịch tự động có sẵn trong nhiều kho sáng chế và trình duyệt. Hình vẽ cũng giúp hiểu nhiều mà không cần đọc hết chữ.
Tra không thấy gì có nghĩa là ý tưởng mới hoàn toàn?
Không chắc. Có thể bạn chưa dùng đúng từ khoá, hoặc ý tưởng đã được công bố ở nơi ngoài kho sáng chế. Không thấy chỉ là dấu hiệu tốt ban đầu, chưa phải kết luận.
Sáng chế nước ngoài có ảnh hưởng tới mình ở Việt Nam không?
Về tính mới, công bố ở bất cứ đâu trên thế giới đều có thể làm mất tính mới. Về quyền độc quyền, sáng chế chỉ được bảo hộ ở nước đã cấp bằng, nên một bằng nước ngoài chưa chắc ngăn bạn làm ở Việt Nam.
Nên tra cứu mất bao lâu?
Tra sơ bộ trong vài buổi là đủ để quyết định có nên làm tiếp không. Trước khi nộp đơn hay đầu tư lớn, nên tra kỹ hơn và nhờ người có chuyên môn.
