Né vùng bảo hộ một cách đàng hoàng là thiết kế giải pháp của mình sao cho nó không dùng đủ tất cả các dấu hiệu trong yêu cầu bảo hộ còn hiệu lực của người khác. Việc này hoàn toàn hợp pháp, và thực ra là một động lực quan trọng của đổi mới. Nhưng nó cần đọc kỹ yêu cầu bảo hộ, ghi lại quá trình thiết kế, và nhờ người có chuyên môn đánh giá trước khi sản xuất.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Nghe chữ né, nhiều người nghĩ tới chuyện lách luật. Nhưng hệ thống sáng chế được thiết kế để người khác đọc sáng chế đã công bố, hiểu nó, và tìm cách làm khác hoặc tốt hơn. Tập này mình nói cách làm việc đó đúng đắn.
Vì sao né vùng bảo hộ là hợp pháp và có ích?
Sáng chế cho chủ bằng độc quyền với đúng những gì được xác định trong yêu cầu bảo hộ, không hơn. Những gì nằm ngoài phạm vi đó, người khác được tự do làm.
Khi bạn tìm được một cách khác để giải cùng vấn đề, không dùng giải pháp được bảo hộ, bạn đang làm đúng điều hệ thống mong muốn: tạo ra thêm lựa chọn cho người dùng, thúc đẩy cạnh tranh, và có khi tạo ra thứ tốt hơn.
Nhiều sáng chế quan trọng ra đời chính từ nỗ lực né một sáng chế khác. Bị chặn ở một con đường buộc người ta tìm con đường mới.
Điều quan trọng là né thật, tức là thật sự làm khác, chứ không phải đổi tên gọi hay thay đổi hình thức mà bản chất vẫn y nguyên.
Đọc yêu cầu bảo hộ để tìm dấu hiệu
Như mình đã nói ở tập đọc bản mô tả, phạm vi bảo hộ nằm ở yêu cầu bảo hộ. Tách yêu cầu độc lập thành từng dấu hiệu. Ví dụ: một dụng cụ gồm tay cầm, đầu kẹp có hai hàm, lò xo đẩy hai hàm về vị trí đóng, và chốt khoá giữ hàm ở vị trí mở.
Về nguyên tắc chung, để xâm phạm, sản phẩm của bạn phải có tất cả các dấu hiệu đó, hoặc những dấu hiệu tương đương. Nếu thiếu một dấu hiệu, có khả năng nằm ngoài phạm vi.
Nên hãy tìm dấu hiệu nào có thể bỏ, hoặc thay bằng một cách thật sự khác. Có cần lò xo không, hay dùng độ đàn hồi của vật liệu. Có cần chốt khoá không, hay thiết kế để hàm tự giữ bằng cách khác.
Chú ý chữ tương đương. Nếu bạn thay lò xo bằng một thứ làm đúng việc đó, theo cùng cách, cho cùng kết quả, có thể vẫn bị coi là tương đương. Đây là vùng xám cần người có chuyên môn đánh giá.
Né bằng cách làm khác thật sự
Cách né tốt nhất không phải là tìm cách thay thế từng dấu hiệu một cách máy móc, mà là quay lại vấn đề gốc và nghĩ lời giải khác. Dùng tư duy từ nguyên lý gốc, tách chức năng, mượn lời giải từ ngành khác, những công cụ mình đã nói trong các tập trước.
Khi bạn giải vấn đề theo một nguyên lý khác hẳn, bạn không chỉ né được sáng chế kia mà còn có thể có một sáng chế mới của riêng mình.
Có khi quá trình này cho ra thứ tốt hơn. Sáng chế kia dùng lò xo vì đó là cách người ta hay làm. Bạn bị buộc phải bỏ lò xo, và thấy rằng dùng vật liệu đàn hồi làm dụng cụ nhẹ hơn, ít chi tiết hơn, rẻ hơn.
Đó là lý do người ta nói sáng chế của người khác vừa là rào cản vừa là bàn đạp.
Ghi lại quá trình thiết kế
Khi bạn chủ động thiết kế để né một sáng chế, hãy ghi lại quá trình trong sổ: bạn đã tìm thấy sáng chế nào, đã phân tích các dấu hiệu thế nào, đã quyết định làm khác ở đâu và vì sao.
Ghi chép này thể hiện bạn hành động thiện chí, tôn trọng quyền của người khác, và có nỗ lực thật sự để không xâm phạm. Nếu sau này có tranh chấp, nó có thể có ích.
Lưu lại cả bản sáng chế bạn đã đọc, bản phân tích, và những phương án đã cân nhắc.
Và nếu bạn nhờ đại diện hoặc luật sư đánh giá, lưu lại ý kiến của họ bằng văn bản.
Nhờ người có chuyên môn trước khi sản xuất
Đánh giá có xâm phạm hay không là việc phức tạp, phụ thuộc vào cách hiểu từng chữ trong yêu cầu bảo hộ, vào nguyên tắc tương đương, và vào thực tiễn xét xử. Người sáng chế tự đánh giá rất dễ sai, thường là theo hướng lạc quan.
Trước khi đầu tư vào sản xuất, đặc biệt là làm khuôn, nhập hàng, ký hợp đồng lớn, hãy nhờ đại diện sở hữu công nghiệp hoặc luật sư có chuyên môn xem xét. Chi phí này nhỏ so với rủi ro bị kiện, bị thu hồi hàng.
Người có chuyên môn cũng có thể giúp bạn tìm thêm những sáng chế khác mà bạn chưa thấy, liên quan tới sản phẩm của bạn.
Bạn thử lấy một sáng chế gần nhất với ý tưởng của mình, tách yêu cầu bảo hộ độc lập thành từng dấu hiệu. Có dấu hiệu nào bạn thật sự không cần không?
Câu hỏi thường gặp
Né vùng bảo hộ có phải là đạo nhái không?
Không, nếu bạn thật sự làm khác và không dùng giải pháp được bảo hộ. Đạo nhái là sao chép giải pháp hoặc hình thức của người khác. Né vùng bảo hộ là tìm con đường khác để giải cùng vấn đề.
Chỉ cần khác một chi tiết nhỏ là an toàn?
Không hẳn. Nếu chi tiết khác đó vẫn làm cùng việc, theo cùng cách, cho cùng kết quả, có thể bị coi là tương đương. Nên để người có chuyên môn đánh giá.
Sáng chế chỉ mới là đơn đang xét thì có cần né không?
Nên theo dõi và cân nhắc, vì đơn có thể được cấp bằng và phạm vi có thể thay đổi. Chiến lược cụ thể nên bàn với đại diện sở hữu công nghiệp.
Nếu không né được thì làm gì?
Có thể xin cấp phép từ chủ bằng, hợp tác với họ, chờ bằng hết hạn, hoặc chuyển sang vấn đề khác. Nếu nghi ngờ bằng không đáng được cấp, có thể tìm hiểu thủ tục yêu cầu huỷ bỏ hiệu lực.
Đánh giá tự do hoạt động là gì?
Đó là việc xem xét xem một sản phẩm có thể được sản xuất và bán ở một thị trường mà không xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ còn hiệu lực của người khác hay không. Doanh nghiệp thường làm việc này trước khi ra mắt sản phẩm quan trọng.
