Nếu bạn tự công bố sáng chế trước khi nộp đơn, như đăng bài lên mạng xã hội, trưng bày ở hội chợ, bán thử cho khách, trình bày ở hội thảo hay dự thi, bạn có thể làm mất tính mới của chính mình và không đăng ký được nữa. Luật có một số ngoại lệ trong thời gian ngắn, nhưng điều kiện hẹp. Thứ tự an toàn nhất là nộp đơn trước, công bố sau.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Chế. Đây là cái bẫy mình thấy người sáng chế độc lập ở Việt Nam dính nhiều nhất. Háo hức khoe sản phẩm, được báo chí đưa tin, được giải thưởng, rồi tới khi nghĩ tới đăng ký thì đã muộn. Tập này mình kể rõ cái bẫy này để bạn tránh.
Vì sao chính mình công bố lại làm mất tính mới?
Tính mới được đánh giá so với mọi thứ đã công khai trước ngày nộp đơn, bất kể ai công khai. Luật không phân biệt người công bố là bạn hay người khác. Một khi giải pháp đã được công chúng biết tới, nó không còn mới.
Nghe có vẻ vô lý, vì bạn là người nghĩ ra. Nhưng logic của hệ thống là: độc quyền là phần thưởng cho việc công bố một điều mới cho xã hội. Nếu bạn đã công bố rồi mà không nộp đơn, xã hội đã có điều đó miễn phí, không cần trao độc quyền nữa.
Nhiều nước có quy định tương tự, và một số nước khắt khe hơn Việt Nam. Nếu bạn định bảo hộ ở nước ngoài, việc công bố trước còn rủi ro hơn.
Nên hãy coi mọi hình thức đưa sáng chế ra công chúng là một quyết định có hệ quả pháp lý, không chỉ là chuyện quảng bá.
Những dạng công bố hay gặp mà ít người để ý
Đăng ảnh, video lên mạng xã hội, kể cả trong nhóm kín đông người. Một đoạn video khoe máy mới chạy thử có thể đủ để bộc lộ giải pháp.
Trưng bày ở hội chợ, triển lãm, ngày hội sáng tạo, nơi ai cũng có thể xem và hỏi. Dự thi sáng tạo mà hồ sơ được công bố hoặc sản phẩm được trình diễn công khai.
Bán thử cho khách hàng, dù chỉ vài chiếc. Người mua có thể tháo ra xem, và sản phẩm đã lưu hành.
Viết bài báo, luận văn, báo cáo đề tài được công bố. Trình bày ở hội thảo khoa học. Đây là cái bẫy lớn với giảng viên, sinh viên, vì công bố là một phần của công việc học thuật.
Được báo chí, truyền hình đưa tin với chi tiết kỹ thuật. Người sáng chế thường vui khi được lên báo, mà quên mất rằng bài báo có thể làm mất tính mới.
Ngoại lệ trong thời gian ngắn: đừng dựa vào nó
Luật Việt Nam có quy định một số trường hợp mà việc bộc lộ trong một thời gian ngắn trước ngày nộp đơn không làm mất tính mới, ví dụ khi chính người có quyền đăng ký bộc lộ, hoặc khi người khác bộc lộ mà không được phép.
Nhưng mình khuyên đừng dựa vào ngoại lệ này như một kế hoạch. Thứ nhất, điều kiện có thể hẹp và cách hiểu có chỗ tinh tế. Thứ hai, nhiều nước không có ngoại lệ tương tự hoặc có với điều kiện khác, nên bạn có thể mất quyền đăng ký ở nước ngoài. Thứ ba, trong thời gian đó, người khác có thể thấy và nộp đơn trước về một cải tiến.
Ngoại lệ là tấm lưới cứu hộ khi đã lỡ, không phải chiếc cầu để đi qua.
Nếu bạn đã lỡ công bố, hãy liên hệ đại diện sở hữu công nghiệp ngay lập tức, mang theo bằng chứng về thời điểm và hình thức công bố, để được tư vấn còn làm gì được.
Thứ tự an toàn: nộp trước, công bố sau
Nguyên tắc đơn giản nhất: nếu có khả năng bạn muốn đăng ký, hãy nộp đơn trước khi đưa sáng chế ra công chúng dưới bất kỳ hình thức nào.
Sau khi nộp đơn hợp lệ, ngày nộp đơn đã được xác lập, và những công bố sau đó của bạn không ảnh hưởng tới tính mới của đơn đó. Bạn có thể thoải mái trưng bày, bán, quảng bá.
Nếu chưa chắc có muốn đăng ký hay không, hãy giữ kín cho tới khi quyết định. Chia sẻ có kiểm soát với người cần thiết, kèm thoả thuận bảo mật.
Với sinh viên, giảng viên: hãy nói chuyện với bộ phận phụ trách sở hữu trí tuệ của trường trước khi nộp bài báo hay bảo vệ luận văn có nội dung sáng chế. Nhiều trường có quy trình để nộp đơn trước khi công bố.
Khi đã lỡ công bố
Đừng hoảng. Liên hệ đại diện càng sớm càng tốt. Chuẩn bị bằng chứng về ngày, nơi, hình thức công bố và nội dung đã công bố.
Có thể bạn vẫn nộp được đơn nếu còn trong trường hợp ngoại lệ. Có thể phần đã công bố chỉ là một phần của sáng chế, và phần chưa công bố vẫn còn mới. Có thể bạn đã có những cải tiến sau đó, và cải tiến đó còn có thể được bảo hộ.
Nếu không còn cách đăng ký, hãy nghĩ tới các công cụ khác: kiểu dáng công nghiệp cho hình dáng nếu chưa công bố hình dáng, nhãn hiệu cho tên, bí mật kinh doanh cho những chi tiết chưa lộ, và lợi thế đi trước trên thị trường.
Bạn thử nhìn lại những gì mình đã chia sẻ trên mạng trong vài tháng qua: có ảnh hay video nào vô tình cho thấy cách sáng chế của mình hoạt động không?
Câu hỏi thường gặp
Cho người thân xem có bị coi là công bố không?
Chia sẻ trong phạm vi hẹp, với người có nghĩa vụ hoặc thiện chí giữ bí mật, thường khác với công bố công khai. Nhưng ranh giới cụ thể nên hỏi đại diện nếu sáng chế quan trọng.
Nộp đơn rồi thì có được đăng mạng ngay không?
Sau khi đơn hợp lệ đã được nộp, việc công bố không làm mất tính mới của đơn đó. Nhưng nếu bạn định nộp đơn ở nước ngoài hoặc định đăng ký thêm cải tiến, nên hỏi đại diện trước khi công bố chi tiết.
Dự thi sáng tạo có nên nộp đơn trước không?
Nếu sáng chế có giá trị và bạn muốn bảo hộ, nên cân nhắc nộp đơn trước khi dự thi, hoặc hỏi ban tổ chức về chế độ bảo mật hồ sơ. Đọc kỹ thể lệ về việc công bố và quyền sở hữu.
Bị người khác công bố sáng chế của mình mà không xin phép thì sao?
Luật có quy định bảo vệ trong trường hợp người khác bộc lộ trái phép, trong một thời hạn nhất định. Hãy thu thập bằng chứng và liên hệ đại diện càng sớm càng tốt.
Luận văn có nội dung sáng chế thì làm thế nào?
Trao đổi với giảng viên hướng dẫn và bộ phận sở hữu trí tuệ của trường trước khi nộp hay bảo vệ. Có thể nộp đơn trước, hoặc xin hoãn công bố luận văn theo quy định của trường.
